Ыдыктыг Библия: Ажыл-чорудулга
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:49:33.402502+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Ажыл-чорудулга

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Ажыл-чорудулга

Ажыл-чорудулга

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы

Киирилде

Христиан чаңчыл ёзугаар бо номну Павел элчинниң орукка кады чораан эжи база үшкү Буянныг Медээниң автору Лука эмчи бижээн деп санап турар.

Номнуң бирги кезээнде (1–8 эгелер) Христостуң элчиннериниң суртаалының ачызында Иерусалимде, Иудея болгаш Самарияда христианнар бөлүүнүң баштайгы өзүлдезиниң дугайында чугаалап турар (бистиң эраның 30 чылдары). Ийиги кезээнде (9–28 эгелер) Буянныг Медээниң еврей чоннуң чурттап турганы Палестинаның кызыгаарындан дашкаар, грек культураның төптеринге база Рим империязының мырыңай найысылалынга чедир канчаар нептереп турганын тоожуп турар. Иерусалимге Иисуска бүзүрээннерже Беженги хүнде дүжүп келген Ыдыктыг Сүлде оон ыңай тодарадып бижээн бүгү болуушкуннар үезинде христиан ниитилелди эдертирин база быжыктырарын уламчылаан.

Ол үеде (б. э. 40-60 чч.) өске чоннарга христиан шажынның кол суртаалчызы Павел турган. Ол ооң мурнунда христиан чүдүлгеге аажок удурланып-даа турган болза, Христос аңаа көзүлген соонда, Аңаа бүзүрей берген. Павел Чоокку Чөөн чүктүң девискээринге аян-чоруктар кылып, Христостуң дугайында суртаалдап чораан.

Ном Павелди Римге тудуп хоругдааны-биле төнүп турар. Эрте-бурунгу христиан төөгүчүлернии-биле, Павел суд соонда хосталып үнгеш, Римниң барыын талазында чурттарга Буянныг Медээни суртаалдаарын уламчылаан. Ындыг-даа болза, элээн каш чыл эрткенде, рим эрге-чагырга ону катап база кара-бажыңнап алгаш, христиан чүдүлгени ажыы-биле хүлээп алганы дээш, ол удаада шаажылап каан.

1

Киирилде сөстер

11-2Феофил+, баштайгы номумга Иисустуң эң эгезинден эгелээш, Бодунуң шилип алган элчиннеринге Ыдыктыг Сүлде дамчыштыр айтыышкыннарын бергеш, дээрже көдүрлүп үнгени хүнге чедир+ чүнү кылып база чүү чүвеге өөредип турганын силерге дөгерезин бижип берген мен. 3Хилинчек көрүп, өлген соонда, Иисус ол улуска чедип кээп, хөй-ле бүзүренчиг барымдаалар-биле Бодун дириг кылдыр көргүскен+. Ол оларга дөртен хонук дургузунда чедип кээп, Бурганның Чагыргазының дугайында чугаалап турган.

Христостуң дээрже көдүрүлгени

4Оон бир-ле катап, олар-биле кады чемненип оргаш[*], Иисус мындыг айтыышкын берген: «Иерусалимни кагбаңар+, а Мээң чугаалааным дег, Мээң Адамның силерге аазааны Ыдыктыг Сүлдениң кээрин манаңар. 5Иоанн силерни сугже суп турган+, а Мээң Адам, каш хүн эртерге, силерни Ыдыктыг Сүлдеже сугар-дыр»+.

6Өөреникчилер база катап Иисус-биле ужуражып келгеш: «Дээрги, израиль күрүнени катап тургузарың үе-шаг ам келбээн бе?» – деп айтырганнар+.

7Ол оларга мынча дээн: «Аданың Бодунуң эрге-чагыргазы-биле доктаатканы үелер болгаш хуусааларны билири – силерниң херээңер эвес-тир!+
8Ынчаарга Ыдыктыг Сүлде силерже бадып кээрге, күчү-күштү хүлээп алгаш, Иерусалимге, бүгү Иудеяга, Самарияга+ база чер-делегейниң кыдыынга чедир Мээң херечилерим боор силер»+.

9Ынча дээш, Иисус оларның караанга көзүлдүр дээрже көдүрлүп үнгеш, булутче ажытталы берген+. 10Олар дээрже топтап көрүп турда, хенертен ак хептиг ийи эр кижи оларга көстүп келгеш+, 11мынча дээннер: «Галилейжилер, чүге мында дээрже кайгап тур силер? Силерниң мурнуңарга дээрже көдүрлү берген Иисус, Ооң ам канчаар чоруй барганын көргениңер дег, шак-ла ынчаар дедир ээп кээр»+.

Иуданың орнунга элчинни шилип алганы

12Ооң соонда Иисустуң өөреникчилери Елеон даандан+ баткаш, Иерусалимче ээп келгеннер. Ол даг Иерусалимден амыр-дыш хүнүнде эртерин чөпшээрээн чер хире ырак турган[*]. 13Олар хоорайже киргеш, делгем өрээлге чыглып келгеннер. Аңаа Пётр, Иоанн, Иаков, Андрей, Филипп, Фома, Варфоломей, Матфей, Алфейниң оглу Иаков, Симон Зилот болгаш Иаковтуң оглу Иуда олар турган чүве-дир+. 14Өөреникчилер шупту үргүлчү чыглып, мөргүүр чаңчылдыг турганнар. Элээн каш херээжен болгаш Иисустуң авазы Мария база Ооң дуңмалары+ олар-биле кады орта кээп турганнар.

15Каш хүн эрткенде, база бир шак ындыг чыышка 120 хире кижи чыылган турда, Пётр туруп келгеш, мынча дээн: 16«Ха-дуңма, Иисусту садыпкаш, оон Ону тудуп хоругдаар улусту баштап кээр Иуда дугайында+ Ыдыктыг Сүлдениң Давидтиң аксы-биле Бижилгеде өттүр билип медеглээн чүвези боттаныр ужурлуг турган-дыр+. 17Иуда бистиң бирээвис турган, ол кылып келген ажыл-чорудулгавыска база киржип чораан»+. 18(Ол бузуттуг үүлгедии дээш алган акшазы-биле чер садып алган, ынчалза-даа черже ок кадалдыр кээп ушкаш, хырны чарлып, ижин-шөйүндүзү уштуна берген. 19Иерусалимде шупту улус ол дугайында билир турган болгаш, Иуданың черин боттарының дылынга Акелдама азы «Ханныг шөл» деп адааннар.)+

20«А Ыдыктыг ырлар номунда: „Аал-чурту ээн калзын, аңаа кым-даа чурттавазын“ база „Өске кижи ооң эрге-дужаалын эдилезин“ – деп бижээн болгай+. 21Ынчангаш Дээрги Иисус бистиң-биле кады турар үеде, үргүлчү аравыска чораан өске-бир кижиден шилип алыр ужурлуг бис. 22Ол кижи Иоанның улусту сугже суп турган үезинден эгелеп+, Иисустуң бистиң мурнувуска дээрже көдүрүлгенинге чедир аравыска чоруп турган, Иисустуң катап дирилгенин бистиң-биле кады көрген херечи болзун»+.

23Олар ийи кижини: Варсава деп өске аттыг, Иуст+ деп шолалыг Иосифти база Матфийни саналдааннар. 24Элчиннер: «Дээрги-Чаяакчы, кижи бүрүзүнүң сеткил-чүрээн билир болгай сен+. Бо ийи кижиниң кайызын шилип алганыңны база 25бодунуң турар ужурлуг черинче чорупкан Иуданың орнунга кымның элчин бооп, бараан болур ужурлуун көргүс» – деп мөргүп турганнар. 26Оон олар үлүг шилип, төлге дажы октаарга, үлүг Матфийге онаашкан+. Ол арткан он бир элчинге немей он ийигизи деп санаттыра берген.

2

Ыдыктыг Сүлдениң бадып келгени

2^1Беженги хүннүң байырлалында+ шупту бүзүрээн улус чаңгыс бажыңга чыглып келген. 2Хенертен дээрден кедергей күштүг шуурганның шимээнинге дөмей ыыт дыңналгаш, оларның турган бажыңын дола берген. 3Оларга оттуг+ дылдарга дөмей бир-ле чүве көзүлген соонда, ол дылдар аңгыланза-ла, кижи бүрүзүнүң кырынга чаңгыстап турупкан. 4Олар шупту Ыдыктыг Сүлдеге бүргедипкеш+, Ооң хайырлаан күжү-биле өске дылдарга чугаалап эгелээннер+.

5Иерусалимге ол өйде делегейниң чер-булуң бүрүзүнден чыглып келгилээн Бурганга мөгеер иудейлер база турган. 6Шимээн дыңнааш, хөй чон чыглып келген. Улус аймап-хөлзей берген, чүге дээрге кижи бүрүзү дыңнаарга, элчиннер ооң төрээн дылында чугаалап турар болган. 7Кайгаанындан аайын тыппайн, олар аразында чугаалажы берген: «Бо чугаалап турар улус дөгерези Галилеядан эвес чүве бе? 8Бистиң кижи бүрүзү-биле олар ооң төрээн дылынга чугаалашкан кылдыр канчап дыңнап турар апардывыс? 9Бистиң аравыста парфяннар, мидийлер, эламиттер, Месопотамияның, Иудея биле Каппадокияның, Понт биле Асияның, 10Фригия биле Памфилияның база Египеттиң чурттакчылары, Ливияның Киринея хоорай чоогунда девискээриниң улузу, Римден келгеннер, 11иудейлер-даа, прозелиттер-даа+, Криттиң чурттакчылары болгаш арабтар бар-дыр. Бис шуптувус олардан Бурганның өндүр улуг ажыл-херээниң дугайында төрээн дылдарывыска дыңнап турар-дыр бис!»

12Олар элдепсингенинден болгаш аймаараанындан: «Бо чүү болду?» – деп удур-дедир айтыржып турганнар. 13А чамдык улус: «Олар арага ижип алгаш, эзирип калганнар-дыр» – деп кочулаан+.

Пётрнуң чонга чугаазы

14Пётр өске он бир элчин-биле кады туруп келгеш, чонга чугаа кылып, дыңзыдыр мынча дээн: «Иудейлер база Иерусалимниң бүгү чурттакчылары! Бо бүгү чүү чүвел дээрзин тайылбырлап берейн. Мени кичээнгейлиг дыңнап көрүңер. 15Бо улус, силерниң бодап турарыңар дег, эзирик эвес улус-тур, ам хүн үнгенден бээр чүгле үшкү шак ышкажыл[*]. 16Бо дээрге харын Иоил медээчиниң мынча дээн чүвези ол боор+:

17„Бурган чугаалаан:

Сөөлгү хүннерде Бодумнуң Сүлдем-биле бүгү улусту бүргей аптар мен+.

Силерниң оглу-кызыңар өттүр билип медеглеп эгелээр,
аныяк оолдарыңар онзагай көстүүшкүннер көөр,
а кырганнар өттүр билген дүштер дүжээр.

18Мен ол хүннерде эр, кыс чалчаларымны безин Бодумнуң Сүлдем-биле бүргей аптар мен,
оон олар өттүр билип медеглей бээр.

19Өрү дээрге база куду черге кайгамчык бадыткал демдектери –
хан, от болгаш дүргектелген ышты көргүзер мен.+

20Дээрги-Чаяакчының өндүр улуг болгаш бүгү улуска илдең шииткел хүнү кээр бетинде,
хүн дүмбей караңгы бооп, ай хан өңнүг бооп хуула бээр.+

21Ынчан Дээрги-Чаяакчының адын кыйгырган кижи бүрүзү камгалал алыр“+.

22Израиль чон, мээң чугаам дыңна: Назарет чурттуг Иисус дээрге Ону дамчыштыр кылган күчү-күштүг херектери-биле, кайгамчык чүүлдери-биле база бадыткал демдектери-биле+ „Мээң шилип алган Кижим-дир“ деп Бурганның шынзытканы Кижи ол турган. Ол бүгү силерниң араңарга болган болгаш, ону боттарыңар билир силер. 23Иисусту силерниң холуңарга Бурганның бодап алганы-биле база баш удур көрүп кааны-биле+ хүлээдип бээрге, Ону бачыттыг улустуң холу-биле белдир-ыяшка хере шаап өлүрдүңер+. 24Ынчалза-даа Бурган Ону катап диргискеш, өлүмнүң туттуруундан хостап кагды, чүге дээрге өлүм Аңаа күш четпес болган-дыр+. 25Давид Христостуң адындан мынча дээн:

„Дээрги-Чаяакчыдан үргүлчү карак салбайн чордум.

Ол мээң-биле-дир, ынчангаш тендиш дивес мен+.
26Ынчангаш мээң чүрээм өөрүп-байырлаан,
мээң дылым Сени кезээде мактап, өөрээн база
мээң мага-бодум үргүлчү идегел-биле амыдыраар.

27Сен мээң амы-тынымны өлүглер оранынга кагбас сен+,

Сеңээ бердинген чалчаңның ирип каарын болдурбас-ла болгай сен!

28Сен меңээ амыдыралче орукту+ айтып бердиң,

Сен мээң-биле кады турар болгаш, мени өөрүшкү-биле бүргээр сен!“+

29Ха-дуңма! Улуг өгбевис Давидке хамаарыштыр ол өлген база ону хөөржүткен дээрзин бүзүрелдии-биле чугаалап болур мен. Ооң чевээ бөгүнге чедир бисте бар-дыр+. 30Давид боду өттүр билип медеглээр чаяанныг болгаш+, „Дүжүлгеңге үре-салгалыңның бирээзин олуртур мен“ деп Бурганның аңаа даңгыраглап аазаанын билир турган+. 31Ол Христостуң катап дирлирин база баш бурунгаар чугаалап турган: „Ол өлүглер оранынга артпаан, Ооң мага-боду чевегге иривээн“+.

32Бурган Иисусту катап диргискен, а бис шупту ооң херечилери болдувус! 33Бурган Ону Бодунуң оң талазынче өрү көдүрүп алган+, Иисус аазаан Ыдыктыг Сүлдени Адазындан алгаш, ам көрүп база дыңнап турарыңар чүвени силерже сиңниктир бүргээни ол-дур. 34-35Давид боду дээрже өрү көдүртпээн, ынчалза-даа ол:

„Дээрги-Чаяакчы мээң Дээргимге:

‘Дайзыннарыңны буттарың адаанга эккеп салбаан шаамда,

Мээң оң таламга олур’ – дээн“ – деп чугаалаан+.

36Ынчангаш Бурган Иисусту Дээрги база Христос кылдыр шилээнин билип ал, израиль чон! А силер Ону хере шаап турган-дыр силер».

37Улус ону дыңнааш, сагыжы ыстап аарып, Пётрдан болгаш өске элчиннерден айтырганнар: «Ха-дуңма, бис ам чүнү кылыылы?»+

38Пётр мынча деп харыылаан: «Бачыттарыңар миннип, Бурганче эглиңер. Силерниң кижи бүрүзү Иисус Христостуң ады-биле сугга суктуруп+, бачыттары дээш, өршээлден алзын, оон Ыдыктыг Сүлдени белек кылдыр алыр силер+. 39Ол бүгүнү силерге, үре-салгалыңарга, силерден ырак турар бүгү өске чоннарга+, бистиң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчының кый дээри бүгү улуска аазаан турган болгай». 40Пётр өске-даа хөй сөстер-биле оларны сагындырып, ээрежип дилээн: «Бо самыыраан салгалдың бузут-багындан адырлып, камгалалды хүлээп ап көрүңер!»

41Ооң суртаалын хүлээп алган бүгү улус сугга суктурган. Ол хүн бүзүрээннерниң санынга 3000 хире кижи немешкен. 42Бүгү бүзүрээннер элчиннерден өөрениринге, аралажып чыглырынга, эп-сеткилдиң чемин үлежип чииринге болгаш мөргүүрүнге идепкейлиг киржип келгеннер.

Бүзүрээн улустуң чуртталгазы

43Кижи бүрүзү Бурганны хүндүлээн коргуушкунга алзыпкан, а элчиннер хөй кайгамчык демдектерни[*] кылып турган. 44Бүзүрээннер дөгере кады турган, а оларның бүгү чүвези ниити турган+. 45Олар боттарының ээлел черлерин болгаш эт-хөреңгизин саткаш, бүгү чединмес улузунга үлеп бергеннер. 46Хүн бүрүде олар Бурганның өргээзинге кады чыглып кээп, а оон бажыңнарынга өөрүшкү болгаш ак сагыш-биле эп-сеткилдиң чемин үлежип чип, 47Бурганны алгап-мактап турганнар. Бүгү чон оларны чүүлзүнүп турган, а Дээрги-Чаяакчы оларның санынга камгалал алганнарны хүннүң-не немеп турган.

3

Пётр биле Иоанның бертик-межел диленчини экирткени

3^1Бир-ле катап Пётр биле Иоанн мөргүл шагында (хүн үнгенден бээр тоску шакта) Бурганның өргээзинче мөргүүр дээш бар чытканнар. 2Төрүмелинден бертик-межел бир кижи турган чүве-дир+. Ону улус хүннүң-не көдүрүп эккелгеш, Бурганның өргээзиниң Кайгамчык каас деп адаар хаалгазының чанынга олуртуп каарга, ол Бурганның өргээзинче кирген улустан хайырлал диленир турган.

3Кирер эжик аксынга Пётр биле Иоанны көрүп кааш, демги кижи олардан база дилени берген. 4Пётр биле Иоанн олче топтап көргеш: «Бисче көрем» – дээннер. 5Бертик-межел кижи олардан кандыг-бир чүве алырын кордап, топтап көрген. 6Пётр ынчан: «Менде мөңгүн-даа, алдын-даа чок-тур, ынчалза-даа менде бар чүвени сеңээ берейн+: Назарет чурттуг Иисус Христостуң адының күжү-биле туруп, кылашта!» – дээн. 7Пётр ооң оң холундан туткаш, тургузуп кээри билек+, бертик кижиниң таваңгайлары, дискектери күш кире берген. 8Ол бут кырынга тура халааш, кылаштап эгелээн. Оон шурагылай аарак кылаштап+ база Бурганны алдаржыдып, олар-биле кады Бурганның өргээзинге кирип келген. 9Хамык улус ооң Бурганны алгап-мактап, кылаштап турарын көрүп каан. 10Бурганның өргээзиниң Кайгамчык каас хаалгазының чанынга хайырлал диленип олурган кижини олар танып кааннар. Ооң-биле болган чүүл улусту элдепсиндирип, кайгадыпкан.

Пётрнуң Бурганның өргээзинге чугаазы

11Экирээн кижи Пётр биле Иоанндан салдынар ужур чок болган, а кайгап-хараан хамык улус Соломоннуң серизи дээр черге+ оларны үглеп келген. 12Ону көргеш, Пётр мынча дээн: «Израиль чон! Чүге ол чүүл дээш, кайгап тур силер? Бис бо кижи кылаштай бээр кылдыр бодувустуң күжүвүс-биле база Бурганга бердингенивис-биле кылыпкан чүве дег, чүге бисче ынчаар кайгап тур силер? 13Бистиң ада-өгбевистиң: Авраам, Исаак болгаш Иаковтуң Бурганы+ Бодунуң Чалчазы Иисусту ынчалдыр алдаржыткан-дыр+. А силер Иисусту рим эрге-чагыргага хүлээдипкеш, Ону хостаар деп турган Пилаттың мурнунга Оон ойталаан силер+. 14Ыдыктыг, чөптүг-шынныг Кижиден ойталааш, өлүрүкчүнү силерге хостап бээрин дилээн силер+. 15Амыдыралдың Үнер дөзүн өлүрген силер! Ынчалза-даа Бурган Ону өлүглер аразындан катап диргизип каан, а бис ооң херечилери бис. 16Бо кижини Иисустуң ады быжыктырган-дыр, чүге дээрге Ооң адының күжүнге бүзүрээн-дир бис. Көрүп турарыңар база билириңер бо кижини Иисуска бүзүрел шуптуңарның мурнунга бүрүнү-биле экиртип кагды.

17Ынчаарга, ха-дуңма, силер-даа, силерниң баштыңчыларыңар-даа чүве билбезинден ынчаар кылганын билир мен+. 18Бурган Бодунуң медээчилериниң аксы-биле Христостуң хилинчек көөрүн баш бурунгаар медеглээш, бүгү чүвени ынчалдыр боттандырды-даа. 19Силерниң бачыттарыңар өршээттинзин дээш, ооңарны миннип, Бурганче эглиңер! 20Дээрги-Чаяакчы ынчан силерге чаартыныышкынның үезин хайырлаар база Христос кылдыр шилип бергени Иисусту чорудуп бээр. 21Бодунуң ыдыктыг медээчилерин дамчыштыр Бурганның үе-дүпте-ле баш бурунгаар медеглээни дег+, бүгү чүвени катап тургузар үе келгижеге чедир, Иисус дээрлерге артар ужурлуг.

22Моисей мынча дээн болгай[*]:

1. „Бурганыңар Дээрги-Чаяакчы бодуңарның-на ха-дуңмаңар аразындан үнген мен ышкаш Медээчини силерге чорудуп бээр. Ол силерге чүнү-даа чугаалаар болза, тооп дыңнаар ужурлуг силер.+
23Ол Медээчини тооп дыңнавас кижи бүрүзүн чонунуң аразынга амылыг арттырбайн узуткап каар“+.

24Самуилден эгелээш+, бүгү медээчилер бо хүннерни баш бурунгаар медеглеп турган. 25А силер – Бурганның ада-өгбеңер-биле чарган чагыг-керээзиниң база медээчилерниң салгакчылары силер. Бурган ынчан Авраамга мынча дээн болгай: „Сээң үре-салгалың дамчыштыр чер-делегейниң бүгү аймак-чоннары ачы-буян алыр“+. 26Бурган Бодунуң ынак Чалчазын катап диргискеш, Ол силерге ачы-буянын хайырлап, шуптуңарны бачыттыг оруктарындан чайлатсын дээш, Ону хамыктың мурнунда силерже чоруткан-дыр».

4

Пётр биле Иоанн дээди иудей Чөвүлел мурнунда

4^1Пётр биле Иоанн чонга суртаалдап турда, оларга Бурганның бараалгакчылары, Бурганның өргээзиниң таңныылдар даргазы болгаш саддукейлер+ чедип келген. 2Олар Пётр биле Иоанның чонну өөреткени дээш база Иисустуң ачызында өлүглер аразындан катап дирлип болурун суртаалдааны дээш хорадап турганнар. 3Олар элчиннерни тудуп хоругдааш, кежээ дүжүп, орайтаан боорга, эртенге дээр кара-бажыңнап кааннар+. 4Ынчалза-даа суртаал дыңнааннарның хөйү Христоска бүзүрей берген, а бүзүрээн улустуң саны 5000 чоокшулап турган.

5Даартазында хүндүс иудейлер даргалары, баштыңнар болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары Иерусалимге чыглып келген. 6Бурганның дээди бараалгакчызы Анна, а ол ышкаш Каиафа+, Иоанн, Александр база дээди бараалгакчының төрел бөлүүнүң өске-даа кежигүннери аңаа турганнар. 7Олар Пётр биле Иоанны боттарының мурнунга тургускаш, байысаап эгелээннер: «Кандыг күш-биле база кымның өмүнээзинден бо бүгүнү кылган силер?+»

8Пётр ынчан, Ыдыктыг Сүлдеге бүргеткеш+, мынча деп харыылаан: «Улус-чоннуң даргалары болгаш баштыңнар! 9Бертик кижиге көргүскен буянывыс дээш+, бөгүн бистен харыы негеп, ону канчаар экирткенивисти айтырып турар болзуңарза, 10силер бүгүде база бүгү израиль чон билип алзын: силерниң хере шаап кааныңар, Бурганның өлүглер аразындан катап диргискени Назарет чурттуг Иисус Христостуң ады-биле ол кижи мурнуңарда каң-кадык турар-дыр! 11Иисус дээрге тудугжулар силерниң херекчок дээш, октапканыңар, ынчалза-даа эң чугула апарган даш-тыр+. 12Камгалал чүгле Оон кээр+, бистиң ооң ачызында камгалал алырывыс дээш, кижи амытанга берип каан өске ат чырык черде чок».

13Пётр биле Иоанның дидимин көргеш, дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери кайгай берген, чүге дээрге ол ийи кижи эртем-билиг чок, бөдүүн улус дээрзин эскергеннер чүве-дир. А оон Пётр биле Иоанның Иисус-биле кады турганын билип алганнар. 14Экирээн кижи элчиннер чанында турар боорга+, олар удур чугаалаптар чүве тыппаан. 15Эрге-чагырга төлээлери ынчан Пётр биле Иоаннга Чөвүлел чыылган черден үнерин дужаагаш, аразында мынча деп сүмелешкеннер: 16«Бо улусту канчаар бис? Оларның кайгамчык чүүл кылганын Иерусалимниң бүгү чурттакчылары билир болгай, а бис ону меге деп шыдавас-тыр бис. 17Ынчаарга ол дугайында медээ чонга улам нептеревезин дээш, оларга Иисустуң адындан кымны-даа болза өөредирин хоруп каалы». 18Олар элчиннерни катап кыйгырткаш, кандыг-даа таварылгада Иисустуң ады-биле өөретпезин база Ооң өмүнээзинден чугаалавазын дужааганнар. 19Ынчалза-даа Пётр биле Иоанн: «Бодап көрүңер даан, Бурганга эвес, силерге чагыртырын Ол чүүлзүнер бе?+
20Бис көрген болгаш дыңнаан чүвевис дугайында ыыттавайн барып шыдавас бис» – деп харыылааннар. 21Иудей даргалар оларны база катап котпактааш, хостап салыпканнар, а кеземче онаар аайын тыппааннар, чүге дээрге бүгү чон болган чүүл дээш Бурганны алдаржыдып турган+. 22Кайгамчыктыы-биле экирээн кижиниң хары дөртен ажа берген турган чүве-дир.

Дидим болур дээш, бүзүрээннерниң мөргүлү

23Пётр биле Иоанны салыптарга, олар боттарының эш-өөрүнге баргаш, Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш баштыңнарның оларга чугаалаан бүгү чүвезин дамчыдып бергеннер. 24Бүзүрээннер ону дыңнааш, шупту чаңгыс аай Бурганга ыыткыр мөргүп, мынча дээннер: «Чагырыкчывыс! Сен дээрни, черни, далайны болгаш өртемчейде бар бүгү чүвени чаяаган сен!+
25Сен шагда-ла Ыдыктыг Сүлдең дамчыштыр бистиң өгбевис, Сээң чалчаң Давидтиң аксы-биле мынча дээн сен:

„Чоннар чүге килеңнеп хөлзеп турарыл,
аймактар чүге хоозун чүүлдер бодап турарыл?

26Чер-делегейниң хааннары тура халчып, чагырыкчылар демнежип,

Дээрги-Чаяакчыга база Ооң шилип алганы Христоска удур
тулчуп үнер деп барган-дыр“+.

27Сээң шилип алган Ыдыктыг Чалчаң Иисуска удур Иерусалимге Ирод биле Понтий Пилат+ өске чоннар улузу болгаш иудейлер-биле кады чогум-на ынчалдыр сүлчээ кылып, бөлүглежип турган болгай. 28Олар чыылгаш, Сээң күзел-сорууң болгаш эрге-чагыргаңның баш бурунгаар айыткан чүвезин боттандырган-дыр. 29Дээрги-Чаяакчы, а ам оларның биске кыжанып турарын көрүп көрем. Сээң медээңни коргуш чок суртаалдаар күштү чалчаларың биске хайырлам+. 30Аарыг кижилерни экиртип, Бодуңнуң күжүңнү көргүзем, Сээң ыдыктыг Чалчаң Иисустуң ады-биле кайгамчык демдектерден кылып көрем!»

31Бүзүрээн улус мөргүп доозуптары билек, оларның чыылган чери сириңейни берген, а олар шупту Ыдыктыг Сүлдеге бүргеттиргеш+, Бурганның медээзин дидими-биле медеглей бергеннер.

Бүзүрээннерниң бүгү чүвези ниити

32Бүзүрээн улустуң сагыш-сеткил болгаш угаан-бодалы чаңгыс аай апарган. Оларның кайызы-даа бодунуң эт-хөреңгизин «Чүгле бодумнуу-дур» дивээн, харын оларда бар бүгү чүве ниити болуп турган+. 33Элчиннер Дээрги Иисустуң катап дирилгенин аажок күштүг херечилеп-ле турганнар, а Бурганның ачы-буяны оларның шуптузунда элбээ-биле бар болган. 34Оларның аразынга чединмес кижилер турбаан+, чүге дээрге ээлел черлиг азы бажыңныг улус өйлеп-өйлеп оозун садыпкаш, акшазын 35элчиннерниң бүрүн эргезинге хүлээдип берип турган. Ол акшаны кижи бүрүзүнге ооң хереглелин ёзугаар үлеп бээр турган.

36Чижек кылдыр элчиннерниң Варнава+ (ол ат «Деткикчи» дээн уткалыг) деп адаары, Кипр чурттуг Иосиф дээр левит кижи 37бодунуң эдилээн шөлүн садыпкаш, акшазын элчиннерге эккеп берген.

5

Анания болгаш Сапфира

5^1Сапфира деп кадайлыг Анания дээр кижи база бодунуң эдилээн черин садыпкан. 2Ынчалза-даа акшазының кезиин бодунга арттырып алган, а кадайы ону билир турган. Анания арткан акшазын эккелгеш, элчиннерге берипкен. 3А Пётр аңаа мынча дээн: «Анания, чер саткаш, алган акшаң чамдыызын чажырыптар база Ыдыктыг Сүлдени мегелептер кылдыр эрлик чүге чүрээңни ынчаар чагырып алганы ол? 4Ээлел чериң, ону садар бетинде, сээңии турбаан чүве бе? Садыпкаш, алган акшаң база сээңии эвес чүве бе?+ Ынчаар кылырын чүге бодап алдың? Сен улусту эвес, а Бурганны мегелээн-дир сен». 5Ону дыңнааш, Анания, амы-тыны үстүп, кээп дүшкен. Ол дугайында дыңнаан бүгү улус аажок корткан. 6Аныяк эрлер туруп келгеш, ооң мага-бодун ажаарынга белеткээш, үндүрүп, орнукшудуп кааннар.

7Үш хире шак эрткенде, болган чүүл дугайында чүнү-даа билбес Ананияның кадайы бо чедип келген. 8Пётр оон айтырган: «Чугаалап көрем, чериңерни ынча түңге садыпкан ийик силер бе?»

Оозу: «Ийе, ынчага» – деп харыылаан.

9Пётр ынчан аңаа мынча дээн: «Чүге силер Дээрги-Чаяакчының Сүлдезин шенээр деп дугуржуп алганыңар ол? Дыңна даан, ашааңны ажаап чораан улус эжик аксында келди, олар ам сени көдүрүп үндүре бээр». 10Ол-ла дораан демги херээжен Пётрнуң мурнунга кээп дүжүп, амы-тыны үстү берген. Аныяк эрлер кирип келгеш, ооң өлүг чыдарын көргеш, мага-бодун үндүре бергеш, ашааның чанынга орнукшудуп кааннар. 11Бүзүрээннерниң дөгерезин база ону дыңнаан шупту улусту улуг коргуушкун хөме апкан.

Элчиннерниң кылганы кайгамчык чүүлдер

12Элчиннер чон аразынга хөй-ле кайгамчык демдектерни кылганнар+. Бүзүрээннер шупту Соломоннуң серизиниң адаанга+ чыглып турган. 13Өске улустан кым-даа оларга каттыжарын дидинмээн, а чон оларны мактаар болган. 14Харын оон-даа хөй, улам хөй улус, эр-херээжени катай-хаара, Дээрги-Чаяакчыга бүзүреп, ындыгларның саны көвүдеп-ле олурган. 15Ооң түңнелинде улус аарыг кижилерин, чаны-биле эртип бар чыткан Пётрнуң оода-ла хөлегези оларның кайы-бирээзинге дээптеринге идегээш, кудумчуже үндүрүп, аңаа дөжектерге чыттырып туруп берген+. 16Ол чоок-кавыда хоорайлардан мөөң чон Иерусалимче сөктүп кээп, аараан-даа, буктарга алыскан-даа кижилерин элчиннерге эккээрге, олар шупту экирий бээр болган.

Элчиннерни тудуп хоругдааны

17А Бурганның дээди бараалгакчызының, ооң чоок кижилериниң (а олар саддукейлерниң шажынчы бөлүүнүң улузу чүве-дир)+ адааргалы иштин ириде берген+. 18Олар элчиннерни тудуп хоругдааш, карачал чоннуң кара-бажыңынга суп каан+. 19Ынчалза-даа дүне када Дээрги-Чаяакчының төлээзи кара-бажың эжиин ажыткаш, оларны үндүре берген+. 20Ол мынча дээн: «Бурганның өргээзиниң иштинге туруп алгаш, чаа амыдырал дугайында улуска, чүве арттырбайн, чугаалап бериңер!» 21Олар ону дыңнааш, эртен эрте Бурганның өргээзинче кирип, чонну өөредип эгелээннер. А Бурганның дээди бараалгакчызы болгаш ооң чоок кижилери чедип келгеш, дээди иудей Чөвүлелди база Израильдиң баштыңнарын дөгерезин чыггаш, элчиннерни эккелзин дээш, кара-бажыңче улус чорудупканнар.

22Ынчалза-даа айбычылар кара-бажыңга кээрге, элчиннер тывылбайн барган. Олар оон ээп келгеш, чүү болганын дыңнадып: 23«Кара-бажыңга кээп, көөрүвүске, хаалгазын ыяк быжыг дуглап каан, таңныылдар эжик аксында турар болду. Ынчалзажок ажыдыпкаш, оон кымны-даа тыппадывыс» – деп харыылааннар. 24Ындыг сөстер дыңнааш, Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш таңныылдар даргазы болган чүүлдүң аайын тып чадааннар. 25Оон бир кижи келгеш, оларга: «Кара-бажыңнап каан улузуңар Бурганның өргээзинде чонну өөредип турлар!» – деп дыңнаткан. 26Таңныылдар даргазы ынчан улузу-биле кады чоруткаш, элчиннерни эп-чөп-биле эккелген. Улуска даш-биле соктуруп кааптарындан корткаш+, олар күш дөгевээн.

Дээди иудей Чөвүлелдиң хуралы

27Таңныылдар элчиннерни эккелгеш, дээди иудей Чөвүлел мурнунга тургузупканнар+. Бурганның дээди бараалгакчызы оларга: 28«Ол кижиниң ады-биле улус өөредирин бис шыңгыы хорудувус чоп+. Ындыг-даа болза, өөредииңерни бүдүн Иерусалимни бир кылдыр нептереткеш, Ооң өлүмү дээш бурууну база бисче чууй каар-дыр силер» – дээн+.

29Пётр болгаш өске элчиннер мынча деп харыылаан: «Кижилерге эвес, а Бурганга колдадыр чагыртыр ужурлуг бис+. 30Иисусту шаажылал ыяжынга хере шаап өлүрдүңер, а ада-өгбевистиң Бурганы Ону катап диргизип кагды. 31Израиль чон бачыттарын билингеш, Бурганче эглип, өршээл алзын дээш, Бурган Иисусту Баштыңчы болгаш Камгалакчы кылдыр көргүзүп, Бодунуң оң талазынче өрү көдүрдү. 32Ол бүгүнүң херечилери – бис-тир бис+ база Аңаа чагыртыр улуска Бурганның бергени Ыдыктыг Сүлде ол-дур»+.

33Ону дыңнааш, Чөвүлел кежигүннери хорадаанындан өдү чарлы бер чазып, элчиннерни өлүрер дей бергеннер+.

34Оларның аразынга бүгү чонга хүндүткелдиг ном-хоойлу тайылбырлакчызы Гамалиил дээр фарисей турган+. Ол дээди иудей Чөвүлелдиң мурнунга туруп келгеш+, элчиннерни бичии када үндүрүптерин дужааган. 35Оон ол Чөвүлелге мынча дээн: «Израильчилер! Бо улусту канчаар деп турарыңарны хынамчалыг боданып көрүңер. 36Элээн каш чыл бурунгаар маңаа бодун өндүр улуг кижи кылдыр мегеленген Февда дээрзи турду чоп. Аңаа 400 хире кижи каттыжа берген болгай. Ынчалза-даа Февданы өлүрүп каарга, ону эдерген улус дөгере тарай халчы бергеш, сураг бардылар. 37Ооң соонда чизе үезинде+ Галилея чурттуг Иуда келгеш, элээн хөй улус чыып алгаш, үймээн үндүрген ийик чоп. Ол база өлүртүп каан, а ону эдергеннер тарай халчы берген. 38Ынчангаш ам силерге сүмем бо-дур: ол улуска дегбейн, сула салыптыңар. Бо херек кижилерден үнген болза, ол буурап дүжер+. 39А бир эвес ол Бургандан келген болза, оларны доктаадып шыдавас силер, харын Бурганга удур апаарыңар чадапчок»+.

40Олар Гамалиилдиң сүмезин хүлээп алгаш, элчиннерни кыйгырткаш, эттеп-эттеп, Иисустуң адын суртаалдаарын хорааш, салып чорудупканнар. 41Элчиннер Иисус дээш дорамчылал алырынга төлептиг болганынга өөрүп+, дээди иудей Чөвүлелден чоруй барганнар. 42Олар хүн бүрүде Бурганның өргээзинге-даа, бажыңнар кезип-даа, «Иисус дээрге Христос-тур» дээн Буянныг Медээни улуска чедирип, суртаалдаарын уламчылап турганнар.

6

Чеди дузалакчыны шилип алганы

6^1Бүзүрээн улустуң саны улам көвүдеп турда, оларның аразында грек дылдыг иудейлер+ тус черниң иудейлеринге чарбыттынып эгелээннер. «Хүн бүрүнүң чемин үлеп турда, бистиң дулгуяк херээженнеривисти бо чер чурттуглар тоовайн баар-дыр» – деп, грек дылдыглар чугаалаар болган. 2Он ийи элчин ынчан арткан бүгү бүзүрээннерни чыылдыргаш, мынча дээннер: «Бурганның медээзин суртаалдаар ажыл-херээвисти каапкаш, аъш-чем үлелгезинче сагыш салыр харыывыс чок-тур. 3Ынчангаш силерниң араңардан Ыдыктыг Сүлде болгаш мерген угаанга бүргеткен, эки мөзүлүү билдингир чеди кижиден шилип ап көрүңер, ха-дуңма. Бо албан-хүлээлгени оларга дагзыр бис+. 4А боттарывыс үргүлчү мөргүп, Бурганның медээзин суртаалдап тураалы».

5Ол саналды шупту чыылган улус чүүлзүнгеш, Иисуска бүзүрелге бүргеткен, Ыдыктыг Сүлдеге башкарткан кижи болур Стефанны, ол ышкаш Филиппти+, Прохорну, Никанорну, Тимонну, Парменни болгаш Антиохия чурттуг прозелит+ Николайны шилип алганнар. 6Ол улусту элчиннер мурнунга тургузуптарга, элчиннер оларга холдарын дегзип+, мөргүп турганнар. 7Бурганның медээзи тарап-ла турган+, Иерусалимде бүзүрээннер саны улам көвүдеп-ле орган. Бурганның бараалгакчыларының аразында безин хөй улус бүзүрелге чагырты берген.

Стефанны тудуп хоругдааны

8Бурганның авыралы болгаш күжү бүргээн демги Стефан дээр кижи чон аразынга өндүр улуг кайгамчык демдектерни кылып турган. 9«Кулданыгдан хосталганнар синагогазы» дээр синагоганың чамдык кежигүннери: Киринеядан, Александриядан, Киликиядан болгаш Асиядан келген иудейлер Стефанга удурланып, ооң-биле маргыжа бергеннер. 10Ынчалза-даа Стефан чугаалай бээрге, мерген угаанга болгаш ооң аксы-сөзү-биле чугаалап турган Сүлдеге+ удурланыр харык чок болганнар+. 11Олар ынчан чамдык улусту Стефанга удур нүгүл кылып: «Бис ооң Моисейни база Бурганны бак сөглеп турганын дыңнадывыс» – дээр кылдыр бүдүү көгүдүп алганнар+. 12Олар ынчалдыр чонну, баштыңнарны болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчыларын хөлзедиптерге, демгилери келгеш, Стефанны тудуп хоругдааш, дээди иудей Чөвүлелче аппарганнар. 13Меге херечилерни эккеп тургузуптарга, олар мынча дээннер: «Бо кижи ыдыктыг өргээ биле хоойлуну доктаамал бак сөглеп келди+. 14Бис ооң: „Назарет чурттуг Иисус бо өргээни бузуп кааптар+ база Моисейниң биске арттырып каан чаңчылдарын өскертиптер+“ – деп турганын дыңнаан бис». 15Дээди иудей Чөвүлелде бүгү улус Стефандан карак салбайн кайгап олурган болгаш, ооң арны, дээрниң төлээзиниң арны дег, чырып келгенин көрүп каан.

7

Стефанның дээди иудей Чөвүлелге чугаазы

7^1Бурганның дээди бараалгакчызы ынчан оон: «Ол буруудадыышкыннар шынныг бе?» – деп айтырган.

2Стефан мынча деп харыылаан: «Ха-дуңма болгаш адалар! Мени дыңнаңарам. Алдарлыг Бурган бистиң өгбевис Авраамга ол Месопотамияга чурттап турган өйде, ооң Харранче көже бээриниң мурнуу чарыында, кээп көзүлген+. 3Бурган кээп көзүлгеш, аңаа мынча дээн: „Бодуңнуң чуртуңну база төрелдериңни каапкаш, Мээң айтып бээрим черже чорувут“+. 4Оон Авраам халдейлерниң чуртундан чорупкаш, Харранга чурттай берген. Ооң ачазы мөчээн соонда, Бурган Авраамны силерниң ам чурттап турарыңар бо черже көжүрүпкен+. 5Ол Авраамга хуу өнчү кылдыр улдуң хире-даа черни маңаа бербээн. Ынчалза-даа ол үеде Авраамга ажы-төл турбаан-даа болза+, Бурган бо чуртту аңаа болгаш ооң үре-салгалынга ээлээр чер кылдыр бээрин аазаан+. 6Бурган аңаа мынча дээн: „Сээң үре-салгалың хары чуртче көжүртүпкен улус боор-дур. Олар аңаа 400 чыл иштинде кулданыг болгаш дарлал адаанга чурттап кээр-дир“+. 7Бурган улаштыр мынча дээн: „Ынчалза-даа Мен оларны дарлаан чонну шиидер мен. Оон олар ол чурттан чоруй баар база бо черге Меңээ мөгейип бараалгаар“+. 8Ооң соонда Ол Авраам-биле кыртыжап демдектээр ёзулал-биле шынзыткан чагыг-керээ чарган+. Ынчангаш Авраам Исаактың адазы апаргаш, оглун ооң төрүттүнгенинден сески хүнде кыртыжап демдектээн+. Ооң соонда Исаак – Иаковтуң адазы, а Иаков – он ийи улуг өгбениң адазы апарган+.

9Демги улуг өгбелер бичии дуңмазы Иосифке адааргааш, ону Египетче кул кылдыр садыпканнар. Ынчалза-даа Бурган ооң-биле кады болган+. 10Ол Иосифти бүгү айыыл-халаптан адыргаш, аңаа мерген угаанны база Египеттиң хааны фараоннуң эки хамаарылгазын берген. Фараон Иосифти бүгү Египеттиң база бодунуң ордузунуң чагырыкчызы кылып каан+. 11Оон бүгү Египетке болгаш ханаан черге аш-чут эгелеп, аажок улуг айыылды халдаткан. Бистиң өгбелеривис чиир чем тыппайн турган. 12Египетте тараа барын дыңнааш, Иаков бистиң өгбелеривис болур оолдарын ынаар чорудупкан. Оларның Египетке бир дугаар барганы ол чүве-дир+. 13А олар ийиги удаа кээрге, Иосиф ам-на акыларынга бодунуң адын адап, ажыттынган+, оон фараон база Иосифтиң төрелдерин билип алган. 14Ооң соонда Иосиф бодунуң ачазы Иаковту болгаш чеден беш кижи санныг бүгү төрелдерин эккелдирип, улус чорудупкан+. 15Иаков Египетке чедип келген+. Аңаа ол-даа, бистиң өгбелеривис-даа өлгүжеге чедир чурттааннар+. 16Оларның мага-боттарын Сихемче дедир аппаргаш, Авраамның Эммор деп кижиниң оолдарындан ол черге садып алганы чевегге орнукшудуп кааннар+.

17Бурганның Авраамга берген аазаашкыны күүсеттинер үе чоокшулаан тудум, Египетте бистиң чоннуң саны дыка көвүдеп олурган+. 18А Египетти ол аразында Иосифти билбес чаа хаан чагыра берген+. 19Ол хаан бистиң чонну кара сагыштыы-биле ажыглап, ада-өгбевисти каржызы-биле дарлап келген. Ол чаа төрүттүнген чаштарны безин үндүр октаарынче албадап, оларны өлүмге чыгап турган+. 20Ындыг өйде Моисей – Бурганга тааржыр чаш төл – төрүттүнген. Баштайгы үш айда ону ачазының бажыңынга ажаап өстүрген+. 21А чаш төлдү үндүр октаар ужурга таварышканда, ону фараоннуң уруу тып алгаш, бодунуң оглу дег азырап доруктурган+. 22Моисей Египеттиң бүгү-ле мерген угаанын шиңгээдип алгаш, ажыл-херекке, чугаа-сөске аажок салым-чаяанныг кижи болган.

23Ол дөртен харлапкаш, ха-дуңмашкы израиль чонга душкаш кээрин шиитпирлээн. 24Оларның бирээзин бастып турарын көргеш, Моисей дора көрдүрген кижиге болчуп, ооң өжээнин негеп, египет кижини өлүрүп каан+. 25Моисей Бурганның ону еврейлерге камгалал бээри-биле ажыглап турарын бодунуң чону билип каар боор деп бодаан, ынчалза-даа олар билбээн. 26Даартазында, еврейлер аразында чокшуп турда, ол чедип келгеш, оларны эптештирерин кызып: „Ха-дуңмашкы улус эртип, чүге бот-боттарыңарны хомудадып турарыңар ол?“ – дээн. 27Ынчалза-даа эжин хомудаткан кижи Моисейни ыңай идипкеш: „Кым сени бистиң даргавыс болгаш шииткекчивис кылып каан чүвел? 28Азы дүүн египет кижини өлүргениң дег, мени база өлүрериң ол бе?“ – дээн+. 29Ону дыңнааш, Моисей мадиан черже дезипкен+. Ол аңаа өске черден келген даштыкы кижи болуп чурттай бергеш, ийи оолдуг апарган+.

30Дөртен чыл эрткен соонда, Синай даг эдээнде ховуга, Моисейниң мурнунга, хып турар чадаң ыяш чалбыыжынга Дээрги-Чаяакчының төлээзи көстүп келген+. 31Ону көрүп кааш, Моисей аажок кайгап, топтап көөрү-биле чоокшулап келгеш, Дээрги-Чаяакчының үнүн дыңнап каан: 32„Мен – сээң ада-өгбеңниң Бурганы, Авраам, Исаак болгаш Иаковтуң Бурганы-дыр мен“+. Моисей кортканындан сириңейнип, чадаң ыяшче караан көдүрерин дидинмээн. 33Дээрги-Чаяакчы аңаа мынча дээн: „Будуңда кеткен идииң уштуп ал. Базып турар чериң ыдыктыг чер-дир+. 34Египетте Мээң чонумну дарлап турарын көрдүм, ооң уё-човуурун дыңнадым. Ону хостаар дээш, бадып келдим. Ам сени Египетче айбылап чорудуп тур мен“+. 35Ол Моисей болза еврейлерниң: „Кым сени дарга болгаш шииткекчи кылып каан чүвел?“+ – деп чугаалааш, хүлээп көрбээни база аңаа чадаң ыяшка көзүлген төлээзин дамчыштыр оларга дарга база хостакчы кылдыр Бурганның чорудуп бергени кижи ол болган.

36Египеттиң черинге, Кызыл далайга база дөртен чыл дургузунда ээн кургаг ховуга кайгамчык чүүлдер болгаш көскү демдектер кылып тургаш+, еврейлерни Египеттен үндүре берген Моисей ол болган. 37Израиль чонга: „Бурган бодуңарның-на ха-дуңма чонуңар аразындан мен ышкаш медээчини илередип бээр[*]“ – дээн демги-ле Моисей ол болган+. 38Ээн кургаг ховуга чыылган чонга Бурганның төлээзиниң Синай дагга аңаа ажыдып берген чүвезин чугаалаан кижи ол болган. Дээрги-Чаяакчының дириг сөстерин биске дамчыдып бээри-биле хүлээп ап тура+, өгбелеривис-биле кады турган кижи ол болган.

39Ынчалза-даа өгбелеривис аңаа чагыртырындан ойталап, хүлээп көрбээннер база сеткилинде Египетче эгли бергеннер+. 40Олар Ааронга мынча дээннер: „Бисти баштаар бурганнардан кылып бер че, бисти Египеттен үндүрүп эккелген демги Моисейниң канчап барганын билбес-тир бис“+. 41Олар ынчан бугажык хевирлиг дүрзү-бурган кылып алгаш, аңаа өргүл салгаш, боттарының холу-биле кылган чүвезиниң мурнунга өөрүп-байырлап турганнар+. 42А Бурган өгбелеривистен хая көрнү бергеш, оларның сылдыстарның аг-шериин бурганчыдып, мөгеер чоруун соксатпайн, каапкаш барган+. Медээчилерниң номунда ону мынчаар бижээни дег боттанган:

„Израиль чон! Ээн кургаг ховуга дөртен чыл дургузунда

Меңээ янзы-бүрү өргүлдер кылган ийик сен бе?

43Силер Молохтуң чадырын+,
бурганыңар Ремфанның сылдызын – мөгеер дээш, кылып алганыңар дүрзү-бурганнарны ап алгаш чордуңар чоп.

Ынчангаш Мен силерни Вавилон ындынче шөлүптер мен“+.

44Ээн кургаг ховуга өгбелеривиске Херечилел майгыны турган+. Ону Бурганның Моисейге берген айтыышкынын ёзугаар база аңаа көргүскен үлегери-биле кылган чүве-дир+. 45Өгбелеривис ол майгынны Моисейден хүлээп алгаш, Нуннуң оглу Иисустуң башталгазы-биле өске чоннарның черинге эккелгеш+, ол черни эжелеп алганнар, чүге дээрге Бурган ол чоннарны өгбелеривистиң мурнундан үндүр сывырып турган+. Демги майгын ол чуртка Давидтиң хааннаан үезинге чедир арткан. 46Бурган Давидче ээ көрүнген+, а ол израиль чоннуң Бурганынга өргээ тудар чөпшээрел бээрин Оон дилээн+. 47А Ооң ол өргээзин Соломон туткан+. 48Ындыг-даа болза, Дээди Өрүкү Бурган кижи холу-биле туткан өргээлерге чурттавас+, ол дугайында Бурган медээчизин дамчыштыр мынча дээн:

49„Дээр – Мээң дүжүлгем, чер – бут салыр ширтээм.

Меңээ кандыг өргээ тудуп берип шыдаар силер? – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. –

Мээң дыштаныр черим каяа туруп боорул?

50Ол бүгүнү Мээң холум чаяаган эвес чүве бе?“+

51Чөрүү хейлер!+ Бурганның мурнунга чүрээ болгаш кулаа-биле арыг эвестер!+ Үргүлчү-ле Ыдыктыг Сүлдеге удурланып чоруур-дур силер+, өгбелериңер кандыг чораан ийик, силер база ындыг силер+. 52Өгбелериңерге истедип-сүрдүрбээн чаңгыс-даа медээчи турган ийикпе? Чөптүг-шынныг Кижиниң чедип кээрин баш бурунгаар медеглээн улусту олар өлүрүп турду+, а ам силер Ооң Бодун садыпкаш, өлүрүп кагдыңар. 53Бурганның төлээлеринден Ооң ыдыктыг хоойлузун алдыңар+, ынчалза-даа аңаа чагыртпайн бардыңар!»

Стефанны даш-биле соп өлүргени

54Иудей даргалар ону дыңнааш, хорадаанындан диштерин кыжырадып турганнар+. 55А Стефан Ыдыктыг Сүлдеге бүргедипкеш, дээрже топтап көргеш, Бурганның өндүр чырыын болгаш Ооң оң талазында турар Иисусту көрүп каан+. 56Ынчан ол: «Дыңнаңар, мен аңгайтыр ажыттына берген дээрни+ болгаш Бурганның оң талазында турар Кижи амытан Оглун көрүп тур мен»+ – дээн.

57Олар ынчан кулактарын дуглап, дыңзыдыр алгыржыпканнар, оон Стефанче хөме шурай бергеннер. 58Олар ону хоорай даштынче үндүр сөөрткеш, даш-биле соп эгелээннер+. Ону буруудаткан херечилер каъттангыларын Савл+ дээр аныяк эрниң буттарының баарынга каап, кадартып кааннар. 59Олар Стефанны даш-биле соп турда, Стефан: «Дээрги Иисус! Мээң амы-тыным хүлээп ал!» – деп мөргүп турган+. 60Оон дискектенип олуруп алгаш+, дыңзыг үн-биле: «Дээрги-Чаяакчы, бо бачыды дээш, оларны буруудатпайн көр!»+ – деп чугаалаан соонда, Стефанның амы-тыны үстү берген.

8

Бүзүрээн улусту истеп-сүргени

8^1Савл Стефанны өлүргенин чөпсүнген чүве-дир+. Ол хүнде Иерусалимниң христиан ниитилелге удур аажок улуг истеп-сүрүүшкүн эгелээн болгаш+, элчиннерден өске бүзүрээн улустуң шуптузу Иудея биле Самарияже тарап чоруй барган+. 2Бурганга бердинген улус Стефанны ажаап кааш, ооң ажыын ажып, ыы-сыызын төп пат болганнар. 3А Савл бүзүрээннерни чок кылыр дээш кызыдып эгелээн+: ол бажыңнарны эргий кезип, эр, херээжен улусту тудуп хоругдааш, кара-бажыңче киир октап турган.

Филипптиң Самарияга суртаалдааны

4А тарап чоруткан улус чедип барган черлеринге Буянныг Медээни суртаалдап турган+. 5Биеэги бир Филипп+ Самарияның кол хоорайынга келгеш, Христос дугайында суртаалдап эгелээн. 6Чон Филипптиң чугаазын дыңнааш база ооң кылып турары кайгамчык чүүлдерин көргеш, олче кичээнгей салып эгелээн. 7Чүге дээрге хөй-ле букшуураан улустуң буктары алгы-кышкы-биле үнүп+, хөй-ле чартыктаан, бертик-бежел улус экирип турар болган. 8Ол хоорайның чурттакчылары аажок өөрээннер.

9А ооң мурнунда-ла ол хоорайга Симон дээр кижи чурттап чораан, ол бодун өндүр улуг кижи мен деп чугаалап, илби-шидизи-биле самарий чонну кайгадып турган. 10Бүгү улуг-биче улус ону магадап дыңнап: «Бо кижиде Бурганның Өндүр улуг деп адаан күжү бар-дыр» – деп турганнар. 11Ол бодунуң илби-шидизи-биле хамыкты кайгадып шаг болган болгаш, улус ону тооп дыңнаар турган. 12Ынчалза-даа хоорайның чурттакчылары Бурганның Чагыргазы болгаш Иисус Христостуң дугайында суртаалдаан Филиппке бүзүрей берген соонда, хөй эр, херээжен улус сугга суктуруп алган. 13Симон база бүзүрей бергеш, сугга суктуруп алган+. Ол үргүлчү-ле Филипптен чыда калбайн эдерип, ооң кылып турганы өндүр улуг кайгамчык демдектерин көргеш, магадаар болган.

14Самарияның чурттакчылары Бурганның медээзин хүлээп алганын дыңнааш+, Иерусалимге турган элчиннер оларже Пётр биле Иоанны чорудупкан. 15Олар баргаш, чаа бүзүрээн улус Ыдыктыг Сүлдени алыр кылдыр, олар дээш мөргүй бергеннер+. 16Чүге дээрге бүзүрээннер Дээрги Иисустуң ады-биле сугга суктуруп-даа алган болза+, Ыдыктыг Сүлде оларның кайызынче-даа бадып келбээн турган+. 17Ынчан Пётр биле Иоанн оларга холдарын дээскен+, оон олар Ыдыктыг Сүлдени хүлээп алган. 18Элчиннер улуска холдарын дегзирге-ле, Ыдыктыг Сүлдениң бадып кээп турарын көрүп кааш, Симон элчиннерге акша саналдап: 19«Холдарым дээскеним кижиже Ыдыктыг Сүлде бадып кээр кылдыр, меңээ база ындыг күштен бериңерем» – деп дилег кылган.

20А Пётр аңаа мынча дээн: «„Бурганның белээн акша-биле садып ап шыдаар мен“ деп бодапкан болзуңза, акшаң сээң-биле кады хайлып чиде берзин! 21Бистиң бараан болуушкунувуска киржир үлүг-хууң чок-тур, чүге дээрге сээң чүрээң Бурганның мурнунга шынчы эвес-тир. 22Ол бузудуң дээш, бурууң билин база Дээрги-Чаяакчыга тейле, канчап билир, Ол ындыг бодалдарыңны өршээр чадавас+. 23Ажыг адааргал иштиң долганын база кара сагышка туттурганыңны көрүп тур мен».

24Симон ынчан: «Силерниң чугаалааныңар ышкаш, хайлып чиде бербес кылдыр, мен дээш Дээрги-Чаяакчыга мөргүп көрүңер» – деп харыылаан+.

25А элчиннер ол черге боттарының херечи болган бүгү чүвезин улуска чугаалап, Дээрги-Чаяакчының медээзин суртаалдааш, Иерусалимче ээп келгеннер. Орук ара олар Самарияның хөй-ле суурларынга+ Буянныг Медээни медеглеп чорааннар.

Филипп болгаш эфиоп дүжүмет

26А Филиппке Дээрги-Чаяакчының төлээзи мынча дээн+: «Дораан мурнуу чүкче, Иерусалимден Газа хоорай баар кагдынган ээн орукче чорувут». 27Ол дораан чорупкан. Ынчан бир-ле эфиоп кижи+ – Эфиопияның кандакиязы дээр кадынның ызыгууртан дүжүмеди болгаш кадынның эртине-байлааның кадагалакчызы – Бурганга мөгейип, Иерусалимге четкеш келген соонда, 28ол-ла орук-биле чанып олурганнар. Эфиоп бодунуң чуузазынга саадапкаш, Исайя медээчиниң номун номчуп чораан.

29Ыдыктыг Сүлде Филиппке мынча дээн+: «Чуузага чеде бергеш, ооң чаны-биле базып олур».

30Филипп чуузага чеде бергеш, дүжүметтиң Исайяны номчуп турарын дыңнап каан. «Номчаан чүүлүңерниң утказын билип турар-дыр силер бе?» – деп, Филипп айтырган.

31«Кандыг-бир кижи тайылбырлап бээр болза дээрден башка, канчап билип алыр кижи мен?»+ – деп, демгизи харыылааш, чуузага кады олурарынче Филиппти чалаан. 32Дүжүметтиң Бижилгеден номчуп олурган черинде мынча дээн болган:

«Дөгерери-биле аппар чыдар дөтпе-хураган дег,
дүгүн кыргыыр дээн хойнуң үн үндүрбези дег, ол аксын ажытпаан.

33Ону дора көрүп, чөптүг шииткел кылбааннар.

Ооң салгалының дугайында кым чугаалап шыдаарыл?

Ону чер кырынга амылыг арттырбаан болгай»+.

34Дүжүмет Филипптен: «Айтып берип көрем, медээчи мында кымның дугайында чугаалаан чоор: бодунуң дугайында бе азы өске кандыг-бир кижи дугайында бе?» – деп айтырган.

35Филипп ынчан тайылбыр кылып, Бижилгениң ол черинден эгелээш, Иисус дугайында Буянныг Медээни аңаа медеглей берген+. 36-37Чоруп-ла оргаш, олар сугга чедип келгеннер. Дүжүмет мынча дээн: «Көрем, суг бо-дур. Мээң сугга суктуруп аарымга чүү шаптыктап турарыл?»[*]
38Ол чуузазын доктаадырын дужааган. Оон Филипп биле дүжүмет сугну сүзүп кире бээрге, Филипп ону сугже суккан. 39Олар сугдан үнүп кээрге, Дээрги-Чаяакчының Сүлдези Филиппти алгаш барган+[*]. Дүжүмет бодунуң оруун өөрүшкү-маңнайлыг уламчылап чорупкан, а Филиппти ооң соонда черле көрүп көрбээн. 40А Филипп Азот хоорайга+ чеде хона бергеш, оон Кесарияга чеде бергижеге чедир, таварып эрткени бүгү хоорайларга Буянныг Медээни суртаалдап чораан.

9

Савлды Бурганче ээлдиргени

9^1Ол аразында Савл Дээрги Иисустуң өөреникчилеринге кыжанып+, оларның амы-тынынга чедерин бар шаа-биле кызып турган+. Ол Бурганның дээди бараалгакчызынга чеде бергеш, 2Дамаскының синагогаларынга көргүзери-биле бижээн чагааларны дилеп алган. Иисустуң өөредиин эдерген улусту Савл Дамаскыдан тып алыр болза, оларны эр-херээжен деп ылгавайн, хүлүп-бектээш, Иерусалимче эккеп болур деп чөпшээрелди чагааларда берген болган.

3Савл Дамаск хоорайже чоокшулап бар чыдырда, хенертен ону дээрден чырык хөме чырыдыпкан+. 4Ол черже кээп ушкаш: «Савл! Савл! Мени чүге истеп-сүрүп тур сен?» – дээн үн дыңнап каан.

5Ол: «Силер кым силер, Дээрги?» – дээн.

Үн: «Мен – сээң истеп-сүрүп турарың Иисус-тур мен – деп харыылаан[*]. – 6А ам туруп келгеш, хоорайже чорувут. Аңаа баарыңга, сээң ам чүнү кылыр ужурлууңну улус чугаалап бээр».

7Савл-биле кады чораан улус дылдары көжүп калган турган: олар үннү дыңнаарын дыңнааннар, ынчалза-даа кымны-даа көрбээннер+. 8Савл черден туруп келген, а карактарын ажыдыптарга, ол чүнү-даа көрбес апарган бооп-тур. Ынчангаш ооң-биле кады чораан улус ону холундан четкеш, Дамаскыже аппарганнар. 9Ооң карактары үш хүн дургузунда согур хевээр турган, ынчан ол чүнү-даа ижип-чивээн.

10Дамаскыга Иисуска бүзүрээн Анания дээр кижи турган+. Дээрги-Чаяакчы аңаа ажыдыышкын кылып: «Анания!» – дээн.

Оозу: «Дээрги-Чаяакчы, мында мен!» – деп харыылаан+.

11Дээрги-Чаяакчы аңаа мынча деп айыткан: «Бо дораан Дорт дээр кудумчуга бар, оон Иуданың бажыңындан Тарс хоорай+ чурттуг Савл дээр кижини айтыр, ол ам ында мөргүп турар-дыр. 12Савл Менден ажыдыышкын алган: чедип келгеш, холдарын аңаа дээскеш, ооң карактарын экиртип бээр Анания дээр кижини көрген».

13Анания мынча деп харыылаан: «Дээрги-Чаяакчы, мен ол кижи дугайында база Иерусалимде Сээң улузуңга удур ооң кылганы эңдерик бузуттуг үүлгедиглер дугайында хөй улустан дыңнаан мен. 14А бээр кээрде, ол Сээң адыңга бүзүрээр бүгү улусту тудуп хоругдаар эргени Бурганның дээди бараалгакчызындан дилеп алгаш, чедип келген-дир».

15Ынчаарга Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Ынаар бар, чүге дээрге ол кижи – Мээң шилип алган чепсээм-дир. Ол Мээң адымны өске чоннарның+, хааннарның болгаш израиль чоннуң мурнунга медеглээр+. 16Мээң адым ужун ооң ам кайы хире хилинчек көөрүн Бодум аңаа айтыр мен» – дээн+.

17Анания чорупкаш, ол бажыңче кире бергеш, Савлга холдарын дээскеш+: «Дуңмам Савл! Бээр кел чоруңда, сеңээ уткушкан Дээрги Иисус сээң карактарың катап көре берзин дээш база Ыдыктыг Сүлде сени бүргезин дээш, мени сенче чорудупту» – дээн. 18Ол дораан Савлдың карактарындан балык казырыы дег чүве адырлып кээп дүшкен соонда, ооң согуру эттине берген. Ол туруп келгеш, сугга суктуруп алган. 19А ооң соонда Савл чемненип аарга, күжү катап эглип келген.

Савлдың Дамаскыга суртаалдааны

Савл Иисустуң өөреникчилери-биле кады Дамаскыга каш хонган+. 20Ол синагогаларга Иисус дээрге Бурганның Оглу дээрзин дораан суртаалдап эгелээн. 21Ону дыңнаан улус шупту кайгап: «Иерусалимге Иисуска бүзүрээн улусту чок кылырын кызып турган кижи ол эвес чүве бе? Оларны тудуп хоругдааш, Бурганның дээди бараалгакчыларынче аппаар дээш, ол бээр кел чораан эвес чүве бе?» – деп турганнар+. 22А Савлдың чугаазы улам күштүг+, улам барымдаалыг болу берип, Иисус дээрге Христос дээрзин ол шынзыдарга, Дамаскыда чурттаан иудейлер удурланыр аайын тыппайн турган+.

23Элээн үр үе эрткенде, иудейлер ону өлүрер дээш, сүлчээ кылганнар+. 24Ынчалза-даа Савл оларның ол сагыжын билип каан. Олар ону өлүрер дээш, дүн-хүн дивейн, хоорай хаалгазын кадаргаш турупканнар. 25А Савлдың өөреникчилери дүне када келгеш, ону аргаан хааржакка олурткаш, хоорай ханазының кырынче көдүргеш, ооң артынче бадырыпканнар+.

Савл Иерусалимде

26Савл Иерусалимге келгеш, Иисустуң өөреникчилеринге каттыжып аарын оралдашкан. Ынчалза-даа олар шупту ооң өөреникчи апарганынга бүзүревейн, коргар болганнар. 27Варнава+ ынчан ону эдертип алгаш, элчиннерге келгеш, Савлдың орукка чорааш, Дээрги-Чаяакчыны көргенин, Дээрги-Чаяакчының ооң-биле канчаар чугаалашканын база Иисустуң ады-биле ооң Дамаскыга кайы хире дидим суртаалдаанын оларга чугаалап берген+. 28Савл олар-биле кады артып калгаш, Иерусалимни хостуг эргий кезип, Дээрги-Чаяакчының ады-биле дидим суртаалдап турган. 29Ол грек дылдыг иудейлер-биле+ чугаалажып тургаш, олар-биле маргыжыпкан, а олар ону өлүрер деп барганнар. 30Бүзүрээннер ону билип кааш, Савлды Кесарияже аппаргаш, оон Тарсче чорудупканнар+.

31Бүгү Иудеяга, Галилеяга база Самарияга христиан ниитилелге амыр-тайбың дүжүп, ол быжыгып олурган. Бүзүрээн улус Дээрги-Чаяакчыны хүндүлеп, Оон коргуп чурттаар боорга база Ыдыктыг Сүлде оларны сорук киирерге, өөреникчилерниң саны көвүдеп кел-ле чыткан.

Пётрнуң Энейни экирткени

32Хоорайларны эргий кезип чорааш, Пётр Лиддада чурттаан бүзүрээн улуска душчуп чеде берген. 33Ол аңаа мунчурап аарааш, сес чыл дургузунда дөжээнден турбайн чыткан Эней дээр кижини тып алган. 34Пётр ол кижиге: «Эней! Иисус Христос сени экиртир деп тур+. Тургаш, дөжээң дүрүп ал» – дээн. Эней ол-ла дораан туруп келген. 35Лидда биле Шароннуң бүгү чурттакчылары ооң экирээнин көргеш, Дээрги-Чаяакчыга бүзүрей бергеннер.

Пётрнуң Тавифаны диргискени

36Иоппия хоорайга+ Иисустуң бир кыс өөреникчизи турган. Ооң адын Тавифа азы «Элик» дээр турган. Ол буянныг херектер кылып, ядыыларга хөй хайырлал берип чораан кижи чүве-дир+. 37Ол хүннерде Тавифа аарааш, өлген болган. Ооң мага-бодун чуггаш, бажыңының кырыкы өрээлинче салып кааннар. 38А Лидда Иоппияның чоогунга турган, ынчангаш бүзүрээннер Пётрнуң Лиддада келгенин дыңнааш, олче ийи кижи чорудупкаш: «Дораан биске кээп көрүңер!» – деп ээрежип дилээннер.

39Пётр дөгертингеш, олар-биле кады чорупкан. Ол чедип кээрге, ону кырында өрээлче киире бергеннер, а бүгү дулгуяк кадайлар ону үглеп келгеш, олар-биле кады турган үезинде Эликтиң даарап берген хөйлеңнерин болгаш өске-даа хевин ыы-сыылыг көргүзүп турганнар. 40Пётр оларның дөгерезин өрээлден үндүрүпкеш+, дис кырынга олура дүшкеш, мөргүп эгелээн+. Оон өлген кижиже эргилгеш: «Тавифа, туруп кел!» – дээн. Ол херээжен карактарын ажыдып келгеш, Пётрну көрүп кааш, ковайып келген. 41Пётр олче холун сунгаш, тургузуп алган+. Оон ол бүзүрээннер болгаш дулгуяк кадайларны кый депкеш, Тавифа дириг дээрзин оларга көргүскен. 42Ол болуушкун бүгү Иоппияга билдингир апарган болгаш, хөй улус Дээрги-Чаяакчыга бүзүрей берген. 43А Пётр Иоппияга элээн хөй хүн чурттаан. Ол алгы-кеш эттээр Симоннуң бажыңынга турган.

10

Корнилийге Бургандан келген ажыдыышкын

10^1Кесарияга Корнилий деп аттыг, рим шеригниң Италий дээр батальоннуң чүс шериг баштыңчызы кижи турган. 2Ооң боду-даа, өг-бүлези-даа Бурганны аажок хүндүлээр, Аңаа бердинген улус турган. Ол ядыыларга хөй хайырлал бээр, Бурганга үргүлчү мөргүүр кижи чүве-дир+. 3Бир-ле катап, хүн үнгенден бээр тоску шак үезинде+, Бурган аңаа ажыдыышкын кылган. Аңаа чедип келгеш: «Корнилий!» – дээн Бурганның төлээзин ол тода көрүп каан.

4Корнилий корга берип, олче көрүнгеш: «Дээрги-Чаяакчы, чүү ирги?» – дээн.

Бурганның төлээзи+: «Мөргүлдер болгаш ядыыларга хайырлалдарыңны Бурган бодап алган-дыр+. 5Ам Пётр деп адаткан Симонну эккээр кылдыр Иоппияже улустан айбылавыт. 6Ол кижи далай эриинде бажыңныг алгы-кеш эттекчизи Симон+ сугда турар-дыр»[*] – деп харыылаан. 7Корнилий-биле чугаалашкан Бурганның төлээзи чоруй баарга, ол бодунуң ийи чалчазын болгаш бодунуң чанынга турар хүлээлгелиг, Бурганга бердинген бир шеригни кый деп алган. 8Ол чүү болганын, чүве арттырбайн, чугаалааш, оларны Иоппияже чорудупкан.

Пётрга Бургандан келген ажыдыышкын

9Даартагы хүннүң дүъш үезинде, ол улус хоорайга чоокшулап кел чыдырда, Пётр бажың кырынче мөргүп үне берген+. 10Ол аштааш, чемнениксей берген. Чем хайнып турар аразында, аңаа Бургандан ажыдыышкын келген. 11Пётр аңгайтыр ажыттына берген дээрни база дөрт ужундан агаарга тудуп алгаш, черже бадырып олурар улуг пөске дөмей бир-ле чүвени көрүп каан. 12Ол пөсте янзы-бүрү дөрт даванныг-даа, соястаар-даа дириг амытаннар база азырал эвес куштар бар болган. 13Оон бир-ле үн дыңналып, аңаа: «Пётр, туруп келгеш, оларны дөгергеш, чи» – дээн.

14Ынчалза-даа Пётр: «Черле хоржок, Дээрги-Чаяакчы! – деп харыылаан. – Мен кажан-даа бужар, арыг эвес чүве чип көрбээн мен+».

15Үн ынчан база катап чугаалааш, аңаа мынча дээн: «Бурганның арыглап каан чүвезин арыг эвес дивейн чор+». 16Үш удаа ынчанган соонда, пөс катап дээрже көдүрлүп үне берген.

17Пётр Бургандан ол чүү уткалыг ажыдыышкын болганын аайын тыппайн турда, Корнилийниң айбылаан улузу Симоннуң бажыңы кайдазын айтырып четкеш, хаалга чанынга доктаай бергеннер. 18Олар: «Пётр деп аттыг Симон мында бар бе?» – деп ыыткыр айтырганнар.

19Пётр Бургандан ажыдыышкын дугайында боданып турар аразында, Ыдыктыг Сүлде аңаа мынча дээн+: «Симон, сени үш кижи дилеп тур. 20Доп-дораан адаанче дүже бер. Олар биле иудейлерниң аразында кандыг-даа ылгал кылбайн, ол улус-биле кады чорувут, чүге дээрге оларны Мен чоруттум».

21Пётр адаанче дүжүп келгеш, ол улуска: «Дилеп турар кижиңер мен-дир мен. Кандыг херектиг келдиңер?» – дээн.

22Олар мынча деп харыылаан: «Бисти Бурганга бердинген база Оон коргар, бүгү иудейлерниң хүндүлээри+ Корнилий дээр чүс шериг баштыңчызы кижи чорутту. Аңаа Бурганның ыдыктыг төлээзи силерни бодунуң бажыңынче чалап алгаш, чугаа-сөзүңерни дыңнаарын дужааган-дыр». 23Пётр ынчан оларны бажыңче чалааш, аалчыларын ашкарып-чемгерген.

Пётр Корнилийниң бажыңында

Даартазында хүндүс Пётр дөгертингеш, олар-биле кады чорупкан, Иоппиядан чамдык бүзүрээннер база ону эдерип чорупканнар. 24Оон бир хүн эрткенде, олар Кесарияга чедип келгеннер. Корнилий төрелдерин болгаш чоок эш-өөрүн чыып алгаш, оларны манап турган. 25Пётр бажыңче кирип олурда, Корнилий ону уткааш, ооң мурнунче кээп дүжүп, мөгейген+. 26Ынчалза-даа Пётр ону көдүргеш: «Туруңар! Мен анаа кижи-дир мен» – дээн+. 27Оон ол Корнилий-биле чугаалашпышаан, бажыңче кирип келгеш, ында хөй улус чыылганын көрүп каан.

28Пётр оларга мынча дээн: «Иудей кижиниң өске аймак-чон улузу-биле харылзажыры база оларның бажыңынга кирери хоруглуг дээрзин билир силер+. Ынчалза-даа Бурган меңээ „Кымны-даа бужар, арыг эвес деп болбас ужурлуг сен“ деп айыткан. 29Ынчангаш мени чалап, улус кээрге, удур чүве чугаалавайн, чедип келдим. Мени чүге келдирткениңерни ам айтырып көрейн».

30Корнилий мынча дээн: «Мен дөрт хүн бурунгаар, бо өйде[*], бажыңымга мөргүп олурган мен, тоску шак үези турган чүве. Хенертен мээң мурнумга чайынналчак чырык хептиг кижи көстүп келген. 31Ол мынча дээн: „Корнилий, Бурган мөргүлүң дыңнаан-дыр база ядыыларга хайырлалдарың бодап турар-дыр. 32Ынчангаш Пётр деп аттыг Симонну сүрдүрүп, Иоппияже улустан чорудувут. Ол далай эриинде бажыңныг алгы-кеш эттекчизи Симон сугда аалдап турар-дыр“. 33Мен ол дораан силерни сүрдүрүп, улус чорудуптум, чедип келгениңер кончуг эки-дир. Дээрги-Чаяакчының силерге: „Чугаала“ – деп дужааган бүгү чүвезин дыңнаар дээш, бис ам шупту мында, Бурганның мурнунда турарывыс бо-дур».

Пётрнуң Буянныг Медээни суртаалдааны

34Пётр ынчан чыылган улуска чугаалап эгелээн: «Бурган улусту ылгай көрбес дээрзин ам-на билдим+. 35Кандыг-даа чоннуң иштинден Ону хүндүлээр база чөптүг чорукту барымдаалаар улус Ооң сеткилинге кирер-дир+. 36Бурганның израиль чонга чорудуп бергени медээ дугайында билир силер. Амыр-тайбың дугайында Буянныг Медээзин+ Ол бүгүдениң Дээргизи Иисус Христостуң аксы-биле медегледи. 37Иоанның суртаалдааны сугга суктуруушкун соонда, Галилеядан эгелээш, бүгү Иудеяга чүү болуп турганын билир силер+. 38Бурган Назарет чурттуг Иисусту шилип алгаш, Ыдыктыг Сүлде биле күштү Аңаа хайырлаан+. Бурган Иисус-биле кады болган, ынчангаш Иисус буянныг херектер кылып, эрликтиң салдарынга алыскан улустуң дөгерезин экиртип, чер болганга чоруп турган+. 39Бис Иисустуң иудейлер чуртунга база Иерусалимге кылып турган бүгү чүүлдериниң херечилери бис. Иудейлер Ону шаажылал ыяжынга кадай шаап өлүргеннер.

40Ынчалза-даа Бурган Иисусту үшкү хүнде катап диргискеш, Ону улуска көстү бээр кылыпкан. 41Бүгү чон эвес, а бис, Бурганның баш удур шилип алган херечилери, Ону көрдүвүс. Ол катап дирлирге, Ооң-биле кады аштанып-чемненип турдувус. 42Ол биске улуска суртаалдаарын база дириглерни-даа, өлүглерни-даа шиитсин дээш, Бурганның салып кааны шииткекчи+ – Ол Боду дээрзин херечилээрин дужааган. 43Бүгү медээчилер Ооң дугайында херечилеп+, Аңаа бүзүрээн кижи бүрүзүнүң бачыттарын Ооң ады-биле өршээрин бадыткап турганнар».

44Пётр ону чугаалап турда-ла, ооң суртаалын дыңнап турган бүгү улусче Ыдыктыг Сүлде бадып келген. 45Пётр-биле кады келген кыртыжап демдектеткен бүзүрээннер Бурганның Ыдыктыг Сүлдени өске чоннар улузунга белек кылдыр бергенин көргеш, кайгап калганнар. 46Чүге дээрге олар дыңнаарга, демги улус билдинмес дылдарда чугаалажып+, Бурганны алдаржыда берген чүве-дир.

Пётр ынчан мынча дээн: 47«Бо улус Ыдыктыг Сүлдени бис ышкаш алды чоп!+ Ындыг болганда, оларның сугга суктурарын хоруп болур бе?» 48Пётр оларга Иисус Христостуң ады-биле сугга суктурарын дужааган+. Оон демги улус Пётрдан ам-даа каш хүн иштинде олар-биле артарын дилеп турганнар.

11

Пётрнуң Иерусалимниң Бурганга бүзүрээннер ниитилелинге чугаазы

11^1Өске чоннар улузу база Бурганның медээзин хүлээп алганын элчиннер болгаш Иудеяда бүзүрээн улус дыңнап каан. 2Ынчангаш, Пётр Иерусалимге чедип кээрге, чамдык кыртыжап демдектеткен бүзүрээннер+ ону буруудады берген. 3Олар: «Сен кыртыжап демдектетпээн улус бажыңнары кирип, олар-биле кады чемнендиң» – деп турганнар+.

4Пётр ынчан болган чүүлдү бирден бирээ чокка чугаалап эгелээн: 5«Мен Иоппия хоорайга мөргүп олургаш+, Бургандан ажыдыышкын алдым. Дөрт ужундан туткаш, дээрден бадырып олурар улуг пөске дөмей бир-ле чүве көрдүм. Ол чүве меңээ чоокшулап кээрге, 6ынаар бакылапкаш, азырал болгаш черлик дөрт даванныг-даа, соястаар-даа дириг амытаннарны, азырал эвес куштарны көрүп кагдым. 7Оон меңээ: „Пётр, туруп келгеш, оларны дөгергеш, чи“ – дээн үн дыңнап кагдым. 8Мен: „Черле хоржок, Дээрги-Чаяакчы! Мен кажан-даа бужар азы арыг эвес чүве чип көрбээн мен“ – деп харыыладым. 9Дээрден үн база катап чугаалады: „Бурганның арыглап каан чүвезин арыг эвес дивейн чор“+. 10Болган чүүл үш катап катаптады. Оон ол бүгү дээрже катап көдүрлүп үне берди. 11Таптыг-ла ол өйде бистиң аалдап турганывыс бажыңга Кесариядан менче чоруткан үш кижи чедип келди. 12Ыдыктыг Сүлде меңээ ол улус биле бистиң аравыста кандыг-даа ылгал кылбайн+, олар-биле кады чоруурун айытты. Бо алды бүзүрээн ха-дуңмавыс база мени эдерип чорупту, оон бис Корнилийниң бажыңынга чеде бердивис. 13Ол биске бодунуң бажыңынга Бурганның төлээзин көргенин чугаалады. Бурганның төлээзи аңаа+: „Пётр деп аттыг Симонну сүрдүрүп, Иоппияже улустан чорудувут. 14Сени болгаш бүгү өг-бүлеңни камгалаар сөстерни ол сеңээ чугаалап бээр“ – дээн болду.

15Мен чугаалап эгелээримге, Ыдыктыг Сүлде, эгезинде бисче ышкаш, оларже база бадып келди+. 16Мен ынчан Дээрги Иисустуң: „Иоанн улусту сугже суп турган, а Бурган силерни Ыдыктыг Сүлдеже сугар-дыр“ – дээнин сактып келдим+. 17Ынчангаш Дээрги Иисус Христоска бүзүрей бээривиске, биске бергени белээн+ Бурган өске чоннар улузунга база берген болганда, Аңаа удурланыр хире чүү ындыг кижи мен?»

18Ону дыңнааш, олар оожургай берип, Бурганны алдаржыдып: «Өске чоннар улузу база мөңге амыдыралды алзын дээш, Бурган оларга база бачыттарын миннип, Бодунче эглип кээр арганы хайырлаан-дыр» – дижип турганнар.

Антиохияның христиан ниитилели

19Стефан өлген соонда эгелээн истеп-сүрүүшкүннерден дескеш, тарай берген бүзүрээннер+ Финикия, Кипр болгаш Антиохияга чеде бергеннер. Олар Буянныг Медээни чүгле иудейлерге медеглеп чорааннар. 20Ындыг-даа болза, оларның Кипрде болгаш Киринеяда чурттаан чамдыызы Антиохияга келгеш, Дээрги Иисус дугайында Буянныг Медээни өске чоннар улузунга база медеглеп турганнар. 21Дээрги-Чаяакчының күжү олар-биле кады болуп, дыка хөй улус бүзүрээш, Дээрги-Чаяакчыже эгли берген.

22Ол дугайында чугаа-соот Иерусалимниң христиан ниитилелинге дыңналырга, олар Антиохияже Варнаваны+ чорудупкан. 23Варнава ынаар четкеш, Бурганның ол улуска көргүскен авыралын көргеш, аажок өөрүп, Дээрги-Чаяакчыга сеткилдиң ханызындан бердинер база шынчы боор кылдыр оларны сорук киирип турган. 24Чүге дээрге ол болза Ыдыктыг Сүлдеге база бүзүрелге бүргеткен+, буянныг кижи чүве-дир. Дыка хөй улус Дээрги-Чаяакчыны эдерип, Аңаа бүзүрей берген. 25Варнава оон Тарсче Савлды дилеп чорупкаш+, 26ону тып алгаш, Антиохияга эккелген. Олар аңаа христиан ниитилелге бүдүн чыл дургузунда артып калгаш, дыка хөй улусту өөредип турганнар. Иисуска бүзүрээн улусту эң баштай Антиохияга христианнар деп адай берген.

27Ол өйде Антиохияже Иерусалимден Бурганның медээчилери чеде берген+. 28Оларның бирээзи, Агав дээр кижи+, туруп келгеш, Сүлдеге башкарткаш, бүгү делегейге улуг аш болурун+ медеглээн (ол аш-чут Клавдий императорнуң үезинде+ болган чүве-дир). 29Бүзүрээн кижи бүрүзү ынчан бодунуң шыдаар шаа-биле Иудеяда ха-дуңмаларынче дузаламчы чорударын шиитпирлээн. 30Олар ынчалдыр кылгаш, чыып алган акшазын Варнава биле Савлды дамчыштыр Иудеяда христиан ниитилелдиң удуртукчуларынче чорудупканнар.

12

Иаковту өлүргени, Пётрну тудуп хоругдааны

12^1Барык ол өйде Ирод хаан[*] христиан ниитилелдиң чамдык улузун истеп-сүрүп эгелээн. 2Ол Иоанның акызы Иаковту+ хылыш-биле шанчып өлүрерин дужааган+. 3Иудейлерге ол чорук тааржырын көргеш, Пётрну база тудуп хоругдап алган (ынчан Хаарган далганнар байырлалының хүннери турган чүве-дир)+. 4Ирод Пётрну тудуп хоругдааш, ону кара-бажыңче киир октааш+, ээлчег бүрүзү дөрт кижилиг болур дөрт бөлүк шеригге ону ээлчежип кадарарын дужааган. Чүге дээрге Ирод Хосталыышкын байырлалының соонда ону шиидери-биле чон мурнунче үндүрүп кээр бодаан. 5Пётрну кара-бажыңга суккаш, кадартып каан, а бүзүрээннер Петр дээш Бурганга бар шаа-биле мөргүп турганнар+.

Пётрну хостааны

6Иродтуң ону чон мурнунче үндүрүп кээр деп турганы хүннүң бүдүүзүнде дүне Пётр ийи илчирбе-биле демирледип алгаш, ийи шериг аразынга удуп чыткан, а кара-бажыңның эжиин таңныылдар кадарып турган. 7Хенертен Дээрги-Чаяакчының төлээзи чедип келгеш+, кара-бажың иштин чайынналдыр чырыдыпкан. Дээрниң төлээзи Пётрнуң быктынче идип, ону оттурупкаш: «Дүрген тур» – дээрге, илчирбелер Пётрнуң холдарындан кээп дүшкен+. 8Дээрниң төлээзи Пётрга: «Идик-хевиң кедип ал» – дээрге, ол кеттинип алган. Оон дээрниң төлээзи: «Каъттангыдан дуй эштипкеш, мээң соомдан чорувут» – дээн. 9Дээрниң төлээзиниң кылып турар хамык чүүлү херек кырында болуп турарын билбейн, Пётр ону эдерип үнүп келген. «Дүш көрген боор мен» деп, ол бодап чораан.

10Бирги болгаш ийиги ээлчегниң таңныылдарының чаны-биле эрткеш, олар хоорайже үнер демир хаалгага чедип келгеннер. Хаалга боду-ла ажыттына берген+, а олар үнүп келгеш, бир кудумчу дургаар кылаштап чорупканда, дээрниң төлээзи хенертен чоруй барган. 11Пётр миннип келгеш, мынча дээн: «Ам ылап шын билдим: Дээрги-Чаяакчы Бодунуң төлээзин чоруткаш, мени Иродтуң холундан база иудей чоннуң меңээ онаар боор деп манап турганы шаажылалдан камгалаан-дыр»+.

12Пётр ону медереп билгеш, Марк+ деп ады база бар Иоанның авазы Марияның бажыңынче чорупкан. Аңаа хөй чон чыылгаш, мөргүп турган чүве-дир. 13Пётр хаалганы соктаптарга, Рода дээр чалча кыс дыңнаалап үне халаан. 14Ол Пётрнуң үнүн танып кааш, өөрээнинден хаалганы ажыдарын-даа уттупкаш, дедир хире халааш: «Пётр хаалга аксында тур!» – дээн.

15Улус: «Сээң угааның анаа эвес-тир» – дээннер.

А ол: «Мээңии шын» – дээш турар болган.

Улус аңаа: «Ол болза ону карактаан дээрниң төлээзи боор» – дээннер+. 16Ол аразында Пётр хаалганы соктап-ла турган. Хаалганы ажыдыпкан улус ону көрүп кааш, аажок кайгаан. 17Оларже ыыттаваңар деп холу-биле айыткаш, Пётр Дээрги-Чаяакчының кара-бажыңдан ону канчаар үндүргенин чугаалааш: «Ол дугайында Иаковка+ база өске-даа бүзүрээн улуска дыңнадыңар» – дээн. Оон ол өске черже чоруй барган.

18Хүн үнүп кээрге, шериглер аразынга улуг хөлзээзин үнген: кым-даа Пётр-биле чүү болганын билбес болган. 19Ирод ону дилеп эгелээш, тып чадаан болгаш таңныылдарны байысаагаш, оларны шаажылаарын дужааган. Ооң соонда Ирод Иудеядан Кесарияже чорупкаш, аңаа артып калган.

Иродтуң өлгени

20Ол үеде Ирод Тир биле Сидоннуң чурттакчыларынга аажок килеңнээн турган. А олар хаанның кол чалчазы болур Власт дээр кижини бодунуң талазынче элзедип алгаш, чаңгыс эп-сеткил-биле хаанга чеде бергеш, эптежип алырын дилээннер, чүге дээрге оларның чуртун аъш-чем-биле Иродтуң чурту хандырып турган чүве-дир. 21Ужуражыр кылдыр доктааткан хүнде Ирод хаан хевин кеткеш, дүжүлгезинге саадапкаш, чыылган чонга чугаа чугаалаан. 22А чон: «Ол дээрге кижиниң эвес, а Бурганның үнү-дүр!» – деп алгыржып эгелээн. 23Ирод Бурганны алдаржытпайн барган+, ынчангаш Дээрги-Чаяакчының төлээзи ол дораан ону чылча берипкен+. Ол курттарга диригге-ле чиртип, өлүп калган.

24А Бурганның медээзи улам күш кирип, нептереп турган+. 25Варнава биле Савл оларга онааган даалганы күүсеткеш+, Марк деп өске ады база бар Иоанны+ эдертип алгаш, Иерусалимче ээп келгеннер[*].

13

Варнава биле Савлдың бараан болуушкуну

13^1Антиохияның христиан ниитилелинге Бурганның медээчилери+ болгаш башкылар: Варнава+, Нигер деп өске ады база бар Симеон, Киринея чурттуг Луций, Ирод+ чагырыкчы-биле кады кижизиттирип өскен Манаил болгаш Савл олар турганнар. 2Олар Дээрги-Чаяакчыга бараан болуп база шээрленип турда+, Ыдыктыг Сүлде мынча дээн: «Варнава биле Савлды меңээ аңгылап бериңер+, Мээң оларны кылзын деп айытканым ажыл-херээнче барзыннар». 3Медээчилер болгаш башкылар ынчан шээрленип, мөргүп алгаш, Варнава биле Савлга холдарын дээскеш, оларны чорудупканнар.

Кипрге суртаал

4Ыдыктыг Сүлдениң айбылап чорутканы ийи элчин Селевкияже бада бергеш, оортан Кипр ортулукче эжиндирип чорупканнар. 5Олар Саламин хоорайга келгеш, аңаа иудей синагогаларга Бурганның медээзин суртаалдааннар. Иоанн Марк+ база олар-биле кады чоруп, дузалап турган.

6Олар ортулукту өттүр эрткеш, Паф хоорайга келгеннер. Аңаа оларга караң көрнүр еврей, меге медээчи Вариисус таваржы берген+. 7Ол Римден томуйлаан ортулук чагырыкчызы Сергий Павелдиң чоок кижизи турган. Чагырыкчы угаанныг кижи болган. Ол Бурганның медээзин дыңнаксааш, Варнава биле Савлды келдиртип алган. 8Ынчалза-даа Элима[*] (ол атты очулдурарга, «Караң көрнүр кижи» дээн уткалыг) дээрзи чагырыкчыны бүзүрелден астыктырар дээш кызып турган. 9Савл (ооң Павел деп ады база бар турган) ынчан Ыдыктыг Сүлдеге бүргедипкеш+, ол Элимаже топтап көргеш, мынча дээн: 10«Эй, кара сагыжы, бузуду бажын ашкан хей, эрликтиң оглу, бүгү-ле буянныг чоруктуң дайзыны! Дээрги-Чаяакчының шын оруктарындан улусту астыктырарын черле соксавас сен бе? 11Дыңнап көр, Дээрги-Чаяакчының холу сенче көдүрүлген-дир, ам согурара бергеш, элээн үеде хүн чырыы көрбес сен». Ол дораан дүмбей караңгы Элиманы хөме аптарга, ол оруун баштап бээр кижи дилеп, ыңай-бээр кылаштап эгелээн. 12Болган чүүлдү көргеш, Дээрги-Чаяакчының өөредиин кайгап-хараан чагырыкчы бүзүрей берген.

Павел биле Варнава Асияда

13Павел болгаш ону эдерген улус Пафтан эжиндирип чоруткаш, Памфилияның черинге эрикче дүшкеш, Пергия хоорайга келгеннер. Аңаа Иоанн олар-биле чарылгаш, Иерусалимче чана берген+. 14А олар Пергиядан оруун уламчылап үнгеш, Писидияда Антиохия хоорайга чедип келгеш, амыр-дыш хүнүнде синагогаже кирип, аңаа олуруп алганнар. 15Моисейниң хоойлузу болгаш медээчилерниң номнарындан номчулгалар кылган соонда, синагога даргалары+ оларга мындыг сөс дамчыткан: «Ха-дуңма, силерде чонну быжыктырар медээ бар болза, чугаалап көрүңер».

16Павел ынчан туруп келгеш, чүве чугаалаар дээнин холу-биле айыткаш, мынча дээн: «Израиль чон база Бурганга мөгеер өске улус, мени дыңнаңар! 17Бо израиль чоннуң Бурганы бистиң өгбелеривисти шилип алган. Бистиң чонувус Египетке чурттап турда, Бурган оларны өстүрүп-көвүдеткеш, Бодунуң холунуң күжү-биле ол чурттан үндүре берген+. 18Дөртен хире чыл дургузунда+ Ол ээн кургаг ховуга оларны шыдажып+ келген[*]. 19-20Бурган Ханаанга чеди аңгы өске чонну хыдып каапкаш+, оларның черин израиль чонга 450 чыл иштинде өнчү кылдыр берип каан+. Ооң соонда Самуил медээчиниң үезинге чедир+ Бурган оларга баштыңчылар берип келген[*]. 21Ооң соонда чон бодунга хаандан бээрин дилээрге+, Бурган оларга Вениаминниң аймаандан үнген Кистиң оглу Саулду берген. Саул дөртен чыл чагырган+. 22Оон Бурган ону дүжүлгеден дүжүргеш+, оларга хаан кылдыр Давидти берген. Ол дугайында Бурган: „Мээң сеткилимге кирер кижини – Иессейниң оглу Давидти тып алдым. Ол Мээң күзел-соруумну күүседир“ – деп херечилээн+. 23А Бурган, Бодунуң аазааны дег, Израильге Давидтиң салгалындан Камгалакчы Иисусту хайырлаан.

24Иисустуң чедип кээриниң бетинде, Иоанн бүгү израиль чонга бачыттарын миннип, Бурганче ээлгениниң бадыткалы кылдыр оларның сугга суктурар ужурлуун суртаалдап турган+. 25Бодунга даандырган ажыл-херекти төндүрүп тура, Иоанн мынча дээн: „Силер мени кым деп бодап тур силер? Чок, манап турар Кижиңер эвес-тир мен. Ол мээң соомда кээр, а мен Ооң идииниң шидиишкинин безин чежеринге төлеп чок мен“+.

26Ха-дуңма, Авраамның салгакчылары база силерниң араңарда Бурганга мөгеер өске улус! Бисче камгалалдың бо медээзин чоруткан-дыр! 27Иерусалимниң чурттакчылары болгаш оларның даргалары Иисусту танывайн барган+. Олар Ону шииткеш, амыр-дыш хүнү кээрге-ле, номчуп турар медээчилерниң номнарында сөстерни ындыг янзылыг боттандырганы ол+. 28Ону өлүмге шиитки дег, кандыг-даа буруу Оон тыппаан-даа болза, олар Пилаттан Ону өлүрерин дилеп турганнар+. 29Ооң дугайында Бижилгеде баш бурунгаар чугаалаан бүгү чүвени боттандырган соонда, олар Иисусту шаажылал ыяжындан дүжүргеш, чевег-куйга салып кааннар+. 30Ынчалза-даа Бурган Ону өлүглер аразындан катап диргизиптерге+, 31ол бүгүнүң мурнунда Ооң-биле кады Галилеядан Иерусалимге келген улуска Иисус хөй хүннер дургузунда чедип кээп турган+. Ам олар – израиль чоннуң мурнунга Ооң херечилери-дир+.

32-33Бурган бистиң өгбелеривиске берген аазаашкынын оларның ажы-төлү болур биске, Иисусту катап диргискеш, күүсеткен деп турар Буянныг Медээни силерге медеглээнивис бо. Ол дугайында ийиги Ыдыктыг ырда мынчаар бижээн: „Сен – Мээң Оглум сен, Мен бөгүн Сээң Адаң апардым!“+
34Ооң мага-боду кажан-даа иривезин дээш+, Иисусту өлүглер аразындан катап диргискениниң дугайында Бурган мынчаар чугаалаан: „Мен силерге Давидке аазааным ыдыктыг база ынаныштыг ачы-буянымны бээр мен“+. 35Өске Ыдыктыг ырда Ол мынча дээн: „Сеңээ бердинген Чалчаңның ирий бээрин болдурбас сен“+.

36Давид бодунуң үезинде Бурганның күзел-соруун чогудуп, бараан болуп турган, оон мөчээн+. Ону ооң өгбелери-биле кады хөөржүдүп каан, ооң мага-боду ирий берген. 37А Бурганның катап диргискен Кижизи ириишкинден чайлаан! 38Ынчангаш, ха-дуңма, бачыттарыңарны өршээрин Иисус Христосту дамчыштыр+ медеглээнин билип ап көрүңер. 39Бүзүрээн кижи бүрүзү Моисейниң хоойлузун ёзугаар агартынып шыдавазыңар бүгү чүве дээш+, Иисус Христостуң ачызында агартыышкын алыр+. 40-41Медээчилерниң:

„Шоодукчулар, кичээниңер! Кайгап-хараңар база өлүп чиде бериңер.

Чүге дээрге улустан дыңнааш-даа, бүзүревейн баар чүүлүңерни чурттап чоруур үеңерде бүдүрер мен“

– деп чугаазын ёзугаар болур бүгү чүве силер-биле болу бээринден кичээниңер!»+

42Павел биле Варнава синагогадан чоруп турда, дараазында амыр-дыш хүнүнде база-ла ол дугайында чугаалап бээрин улус[*] олардан дилээн. 43Чыыш тараан соонда, хөй иудейлер база Бурганга мөгеер прозелиттер+ Павел биле Варнаваны эдерип чорупканнар. А олар улус-биле чугаалажып, Бурганның авыралынга артып каарын оларга бүзүредип турганнар.

44Дараазында амыр-дыш хүнүнде Дээрги-Чаяакчының медээзин дыңнаар дээш, барык бүдүн хоорай чыглып келген. 45Ынча хөй чон көргеш, иудейлерниң ишти ирип+, Павелдиң чугаалап турар чүвезинге удурланып, ону бак сөглей бергеннер. 46Павел биле Варнава ынчан дидими-биле+ мынча дээн: «Бурганның медээзин бир дугаар ээлчегде силерге суртаалдаар ужурлуг бис. Ынчалза-даа силер ону хүлээп көрбейн баргаш, боттарыңарны мөңге амыдыралга төлеп чок кылып турар болганыңарда+, ам ол медээни өске чоннар улузунга медеглээр бис+. 47Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының биске берген айтыышкыны ындыг-дыр:

„Камгалалым чер-делегейниң ужу-кыдыынга четсин дээш,

Мен Сени бүгү чоннарга чырык кылып кагдым“»+.

48Ону дыңнааш, өске чоннар улузу өөрүп-байырлап, Дээрги-Чаяакчының медээзин алдаржыдып турганнар. Мөңге амыдыралга баш бурунгаар шилиттинген бүгү улус бүзүрей берген. 49Дээрги-Чаяакчының медээзи ол черни бир кылдыр нептерээн. 50Ындыг-даа болза, иудей чүдүлге хүлээп алган алдар-хүндүлүг херээженнер болгаш хоорай даргалары иудейлерге күткүттүргеш, Павел биле Варнаваны истеп-сүрүп эгелээш, оларны ол черден үндүр ойладыпканнар+. 51Элчиннер ынчан ол улуска удур херечилел кылдыр буттарының довураан кактапкаш+, Икония хоорайже чоруй барганнар. 52А бүзүрээннер өөрүшкүге база Ыдыктыг Сүлдеге бүргеткен турганнар+.

14

Павел биле Варнава Иконияда

14^1Иконияга Павел биле Варнава, өске черлерге кылып турганы дег, иудей синагогаже киргеш+, барымдаалыы кончуг кылдыр суртаалдаарга, дыка хөй иудейлер база өске чоннар улузу бүзүрей бергеннер. 2Ындыг-даа болза, бүзүревейн барган иудейлер өске чоннар улузунга христианнарны бактап, нүгүлдээш, оларга удур ыдалапканнар. 3Павел биле Варнава аңаа элээн үр үеде артып калгаш, Бодунуң авыралын херечилеп, элчиннерниң холу-биле кайгамчык демдектер кылып турган Дээрги-Чаяакчының дугайында дидими-биле+ медеглеп келгеннер. 4Хоорайның чурттакчылары ийи үстү берген: чамдыызы иудейлерни, а өскелери элчиннерни деткээн+. 5Өске чоннар улузу болгаш иудейлер боттарының даргалары-биле кады элчиннерге удур сүлчээлежип, оларга хора чедирер деп база оларны даш-биле соккулап каар деп барганнар. 6А элчиннер ону билип кааш, Ликаонияның Листра биле Дервия деп хоорайларынче база оларның чоок-кавызынче дезип чоруй барганнар+. 7Олар аңаа Буянныг Медээни нептередирин уламчылааннар.

Павел биле Варнава Листрада

8Листра хоорайга төрүмелинден бертик, кажан-даа кылаштап көрбээн, буттары бастынмас кижи турган+. 9Павел улусту өөредип турда, ол кижи база дыңнап олурган. Павел топтап көргеш, ол кижиде экирип болгу дег бүзүрел барын көрүп каан+. 10Павел ыыткыр үн-биле: «Саң дорт туруп кел!»[*] – дээн. Бертик кижи тура халааш, кылаштап эгелээн+.

11Улус Павелдиң чүнү кылганын көрүп кааш, ликаон дылга: «Кижи хевирлиг апарган бурганнар бисче бадып келди!» – деп алгыржып эгелээн+. 12Олар Варнаваны Зевс деп, а хөй нуруузунда чугааланып турган Павелди Гермес[*] деп адап алганнар. 13Хоорай даштында Зевс бурганның өргээзи бар чүве-дир. Ооң бараалгакчызы хоорай хаалгазынга бугалар биле өрээн дүрүг чечектер эккелгеш, чон-биле кады элчиннерге өргүл кылыр деп барган+.

14Варнава биле Павел ону дыңнап кааш, муңгараанындан идик-хевин ора соп каапкаш+, чон аразынче кире халааш: 15«Улус-чон! Бо канчап бардыңар? Силер-биле дөмей кижилер-дир бис! Силерге Буянныг Медээ медеглеп келдивис. Бо хоозун дүрзү-бурганнарны каапкаш, дээрниң, черниң, далайның база оларда бар бүгү чүвениң Чаяакчызы+, дириг Бурганче эглириңерни күзеп тур бис+. 16Эрткен үе-шагда Бурган чон бүрүзүнге бодунуң оруу-биле чоруурун чөпшээрээн+. 17Ынчалза-даа буянныг үүлезин кылып, Бодунуң дугайында үргүлчү херечилеп келген. Ол силерге дээрден чаъсты болгаш дүжүткүр өйде дүжүттү берип+, а ол ышкаш аъш-чемни силерге хайырлап база чүректериңерни өөрүшкү-биле долдуруп келген»+ – деп алгыржы бергеннер. 18Олар ындыг сөстер-биле безин чонну оларга өргүл кылырындан арай боорда доктаатканнар[*].

19Ынчалза-даа Писидияда Антиохия болгаш Икониядан иудейлер келгеш, чонну элчиннерге удур кылдыр чайгылдырыпканнар[*]. Түңнелинде олар Павелче халдай бергеш, ону даш-биле соп эгелээннер+. Оон ону өлген деп бодааш, хоорайдан үндүр сөөртүп каапканнар. 20А кажан Антиохияда бүзүрээннер ооң чанынга чыглып кээрге, ол туруп келгеш, дедир хоорайже чоруй барган. А даартазында хүндүс ол Варнава-биле кады Дервияже чорупкан.

Элчиннерниң Сирияда Антиохияже ээп келгени

21Олар Буянныг Медээни Дервияга суртаалдааш, хөй өөреникчилерлиг апарганнар. А оон Листра, Икония база Писидияда Антиохияже ээп келгеннер. 22Аңаа олар өөреникчилерин быжыктырып, бүзүрели чайгылыш чок болур кылдыр сорук киирип+: «Бис Бурганның Чагыргазынче кирерде, хөй хилинчекти көрүп эртер ужурлуг бис»+ – деп турганнар. 23Павел биле Варнава чаа христиан ниитилел бүрүзүнге удуртукчулар томуйлааш, мөргүп, шээрленген соонда+, Дээрги-Чаяакчыга бүзүрээн улусту Ооң авыралынга хүлээдип бергеннер+.

24Элчиннер оон чоруткаш, Писидияны таварып эрткеш, Памфилияга келгеннер. 25Оон Пергияга суртаалдап дооскаш, Атталия хоорайже бада бергеннер. 26А оон боттарының ам эчизинге чедирип кааны ажыл-чорудулгазын кылыр дээш, Бурганның авыралы-биле оортан айбылаттырганы хоорай+ – Сирияда Антиохияже эжиндирип чорупканнар. 27Олар дедир ээп келгеш, христиан ниитилелин чыггаш, Бурганның оларны дамчыштыр кылган бүгү ажыл-херээниң дугайында база Ооң өске чоннар улузунга бүзүрелдиң оруун канчаар изээнин чугаалап бергеннер. 28Оон олар Иисуска бүзүрээн улус-биле кады аңаа элээн үе дургузунда турганнар.

15

Иерусалимге чыыш

15^1Антиохияга Иудеядан бир-ле улус келгеш, бүзүрээннерни өөредип эгелээн: «Моисейниң ёзу-чаңчылын ёзугаар кыртыжап демдектеттирбес болзуңарза, камгалал ап шыдавас силер»+. 2Павел биле Варнава ол улус-биле чөпшээрешпээннер, ынчангаш кончуг изиг маргылдаа үнген+. Бүзүрээн улус ынчан ол айтырыгны элчиннер-биле база христиан ниитилелдиң удуртукчулары-биле чугаалашсыннар дээш, Павел биле Варнаваны база бүзүрээннерниң чамдыызын Иерусалимче чорудупкан. 3Олар христиан ниитилелдиң даалгазы-биле Финикия болгаш Самарияны таварты эртип бар чыткаш, өске чоннар улузу Бурганче эглип турарын чугаалаарга, ол черлерде чурттаан бүгү ха-дуңманың өөрүүрү аттыг болган. 4Иерусалимге кээрге, оларны христиан ниитилел, элчиннер база удуртукчулар эвилең-ээлдек хүлээп алган. Павел биле Варнава Бурганның оларны дамчыштыр кылган бүгү чүвезин[*] чугаалап бергеннер. 5Фарисейлер бөлүүнге хамааржыр чамдык бүзүрээн улус туруп келгеш, мынча дээннер: «Өске чоннар улузу ам кыртыжап демдектеттирер ужурлуг, ол ышкаш Моисейниң хоойлузун сагыырын олардан негээр херек».

6Элчиннер болгаш удуртукчулар ол айтырыгны чугаалажыр дээш чыглып келгеннер. 7Үр чугаалажыышкыннар соонда, Пётр туруп келгеш, мынча дээн: «Ха-дуңма, өске чоннар улузу Буянныг Медээни мээң суртаалымдан дыңнааш, бүзүрей берзиннер дээш, Бурган бистиң аравыстан эң эгезинде-ле мени шилип алганын билир силер+. 8Бурган кижилерниң чүректерин билир болгай+, өске чоннар улузунга база Ыдыктыг Сүлдени, биске хайырлааны дег, хайырлааш+, оларны хүлээп көргенин Ол көргүстү. 9Бурган олар-биле бистиң аравыста кандыг-даа ылгал кылбайн турар+, харын оларның чүректерин арыглап алган-дыр+, чүге дээрге олар бүзүрей берген-дир. 10Ынчаарга бистиң-даа, өгбелеривистиң-даа уур харык чок болганы үүрге-чүъктү бүзүрээннерниң оорга-мойнунче чүдүргеш+, Бурганны чүге шенеп турар силер? 11Ынчалза-даа бис база олар ышкаш, Дээрги Иисустуң авыралын дамчыштыр камгалал алырывыска бүзүрээр бис»+.

12Бүгү чыыш ыыт-шимээн чок барып, өске чоннар улузунуң аразынга Варнава биле Павелди дамчыштыр Бурганның кылганы кайгамчык демдектер дугайында ол ийиниң чугаазын дыңнай бергеннер.

Иаковтуң чугаазы

13Олар чугаазын доозуптарга, Иаков+ чугаалап эгелээн: «Ха-дуңма, мени дыңнаңар! 14Бурган эң баштай өске чоннар улузунче ээ көрүп, Бодунуң адын хүндүлээр кылдыр, оларның аразындан улусту шилип алганын Симон Пётр биске чугаалады. 15Ол дугайында медээчилерниң бижээн сөстери база ооң-биле дүгжүп турар-дыр:

16„Оон Мен ээп келгеш, Давидтиң буступ дүшкен чадырын катап тургузар мен.

Мен ону бузундулардан чыып тургускаш, эде тудуп, чаартыр мен.

17-18Ынчан кижи төрелгетен артынчызы – Мээң адымны эдилээн бүгү өске чоннар

Дээрги-Чаяакчыже чүткүп эгелээр.

Ол бүгүнү шаг-шаандан бээр билдингир кылып каан Дээрги-Чаяакчы
ынча деп турар-дыр“+.

19Ынчангаш Бурганче эглирин күзээн өске чоннар улузунга шаптык катпас ужурлуг бис деп санап тур мен. 20Харын-даа оларга дүрзү-бурганга өргээн аъш-чем чииринден+, самыыраарындан, бооп өлүрген дириг амытаннар эъдинден база хандан ойталаар+ дугайында чагаа бижиир ужурлуг бис[*]. 21Чүге дээрге Моисейниң хоойлузун хоорай бүрүзүнге суртаалдаар база амыр-дыш хүнүнде-ле синагогаларга номчуур улус шагдан бээр бар болгай».

Элчиннер болгаш удуртукчуларның чагаазы

22Элчиннер болгаш христиан ниитилелдиң удуртукчулары бүгү ниитилел-биле кады боттарының аразындан каш кижи шилээш, оларны Павел биле Варнавага кошкаш, Антиохияже чорударын шиитпирлээннер. Олар бүзүрээн улус аразында удуртукчулар болур Варсава деп ады база бар Иуда биле Силаны+ шилип алганнар. 23Олар-биле кады мындыг уткалыг чагаа чорутканнар:

1. «Антиохия, Сирия болгаш Киликияда турар өске чоннар уктуг бүзүрээн ха-дуңмавыс силерге элчиннерден болгаш христиан ниитилелдиң удуртукчуларындан изиг байыр! 24Бистен адырлып чоруй барган чамдык улус бистен

2. кандыг-даа даалга албайн, боттарының чугаазы-биле[*] силерни дүвүредип, угаан-бодалыңарны хөлзедип турарын дыңнадывыс+. 25Ынчангаш бис шупту чыглып, чаңгыс эп-сеткилдиг дугурушканывыстың түңнелинде, аравыстан каш кижи шилээш, биске эргим Варнава биле Павелди кады силерже чорударын шиитпирледивис. 26Ол ийи кижи болза Дээргивис Иисус Христоска бараан болур дээш амы-тынын артынга каапкан улус-тур. 27Ол ышкаш Иуда биле Силаны чоруттувус, олар силерге бижээн чүвевисти аас-биле база дамчыдарлар. 28Ыдыктыг Сүлде болгаш бис дараазында айытканывыс эргежок чугула чүүлдерден өске чүнү-даа сагыырын силерден негевес деп шиитпирледивис+: 29дүрзү-бурганнарга өргээн аъш-чем чииринден, хандан, бооп өлүрген дириг амытаннар эъдинден база самыыраарындан ойталаңар[*]. Бо бүгүнү сагыыр болзуңарза, шын кылып турар-дыр силер. Байырлыг, менди-чаагай!»

Айбычылар Антиохияда

30Айбылатканнар Антиохияга келгеш, ында бүзүрээн улусту чыггаш, чагааны хүлээдип бергеннер. 31А демгилери ону номчааш, деткимчелиг медээге аажок өөрээннер. 32Иуда биле Сила ийи боттары Бурганның медээчилери турган болгаш+, ха-дуңмазынга хөй суртаал кылып, оларны деткип база бүзүрелин быжыктырып турганнар. 33-34Иуда биле Сила аңаа элээн болган соонда, бүзүрээннер оларга амыр-тайбыңны, ак орукту күзээш, оларны айбылаан улусче дедир чорудупканнар[*]. 35А Павел биле Варнава Антиохияга артып калган. Олар өске хөй улус-биле кады өөредиг берип база Дээрги-Чаяакчының Буянныг Медээзин суртаалдап турганнар+.

Павел биле Варнаваның аразында чөрүлдээ

36Элээн үе эрткенде, Павел Варнавага: «Дедир чоруткаш, Дээрги-Чаяакчының медээзин суртаалдап турганывыс бүгү хоорайларда ха-дуңмавыска барып чедип, оларның канчаар чурттап олурарын көрээлем» – деп санал киирген. 37Варнава Марк деп ады база бар Иоанны+ эдертип алыр бодаан. 38Ынчалза-даа Памфилияга оларны каапкаш, бо ажыл-херекти олар-биле кады уламчылаваан боорга, Павел Маркты алган херээ чок деп санаан+. 39Ол дээш, оларның аразынга шыңгыы чөрүлдээ үнүп кээрге, Павел биле Варнава чарлырын шиитпирлээн. Варнава Маркты эдерткеш, Кипрже эжиндирип чорупкан. 40А Павел Силаны+ шилип алгаш, бүзүрээннер ону Дээрги-Чаяакчының авыралынга хүлээдип бээрге, орукче үнүпкен. 41Ол Сирия болгаш Киликияны эргий кезип, христиан ниитилелдерни быжыктырып чораан.

16

Павел биле Силага Тимофейниң каттышканы

16^1Павел оруун уламчылап, баштай Дервияга, оон Листрага чеде берген. Аңаа Тимофей деп аттыг христиан кижи турган+. Ооң авазы – еврей сөөктүг христиан херээжен, а ачазы – грек кижи чүве-дир. 2Листра болгаш Иконияда бүзүрээннер ону эки кижи деп үнелээн. 3Павел Тимофейни эдертип алыр бодаан, ынчангаш аңаа кыртыжап демдектээр ёзулалды кылдыртып берген+. Чүге дээрге ол чер чурттуг иудейлер шупту Тимофейниң адазы грек сөөктүг дээрзин билир турган. 4Павел болгаш ооң-биле кады чораан улус хоорайларны эргий кезивишаан, элчиннер болгаш удуртукчуларның Иерусалимге доктаадып тургусканы – өске чоннардан үнген христианнар чүнү сагыыр ужурлугул деп шиитпирни бүзүрээннерге дамчыдып чораан+. 5Ынчангаш христиан ниитилелдерниң бүзүрели быжыгып, улузу хүн санай немежип турган+.

Павелди Македонияже кыйгыртканы

6Павел болгаш ону эдерген улус Фригия биле Галатия таварты чорупканнар+, ынчалза-даа Ыдыктыг Сүлде Асияга Бурганның медээзин суртаалдаарын оларга чөпшээревээн. 7Мисияның кызыгаарынга чеде бергеш, олар Вифинияже чоруптар бодаан, ынчалза-даа Иисустуң Сүлдези+[*] хоруп каан. 8Ынчангаш олар Мисияны таварып эрткеш, Троада хоорайга келгеннер+. 9Аңаа Павел дүне када мындыг дүш көрген: Македония чурттуг бир-ле кижи кээп турупкаш, оон: «Македонияга келгеш, биске дузалап көр!» – деп дилеп-тир. 10Ол дүш көрген соонда, Бурган бисти Буянныг Медээни Македонияга медеглезин дээн-дир деп түңнээш, доп-дораан ынаар чоруптарын шиитпирлээн бис.

Павелдиң Филиппыга келгени

11Троададан Самофракия ортулукче, а даартазында хүндүс Неаполь хоорайже эжиндире бердивис. 12А Неапольдан Филиппыга+ – Македонияның Римге чагырткан кезээниң кол хоорайынга эжиндирип келдивис. Ол хоорайга элээн каш хүн турдувус. 13Амыр-дыш хүнүнде хоорай даштында хем кыдыынче үнгеш, иудейлер мөргүүрде, үргүлчү аңаа чыглыр боор деп бодаанывыс черге келдивис. Аңаа олуруп алгаш, ында чыылган херээженнер-биле чугаалажы берген бис. 14Аңаа Фиатира хоорайдан келген, улуг үнелиг пөстер садыгжызы Лидия деп аттыг Бурганга бүзүрээр херээжен турган. Дээрги-Чаяакчы ооң чүрээн Павелдиң чугаазынга бүзүрээр кылдыр ажыдып берген+. 15Лидия болгаш ооң өг-бүлезиниң улузу+ сугга суктурган соонда, ол бистен: «Мени Дээрги-Чаяакчыга ылап-ла бүзүрээн деп бодаар болзуңарза, бажыңымга келгеш, аңаа туруп ап көрүңер» – деп дилээн. Ол бодунуң күзелин чедип алган.

Павел биле Силаны тудуп хоругдааны

16Бир-ле катап улустуң мөргүп чаңчыккан черинче бар чорувуста, орук ара биске өттүр билириниң бугунга алыскан чалча кыс уткужуп келген. Ол өттүр билип чугаалааш, ээлеринге хөй олча-ажык эккеп турган чүве-дир. 17Чалча кыс Павелдиң база бистиң соовустан кылаштап: «Бо улус – Дээди Өрүкү Бурганның чалчалары-дыр!+ Олар силерге камгалалдың оруун медеглеп турар!» – деп алгырып чоруп берген. 18Ол хөй хүннер улаштыр ынчаар алгырып келген. Павел анчыгзынып, хая көрүнгеш, ооң бугунга мынча дээн: «Иисус Христостуң ады-биле сеңээ дужаап тур мен – бо кыстан үне бер!»+ Бук ол дораан кыстан үне берген.

19Ооң ээлери ынчан олча-ажык алыр идегели читкенин көрүп кааш, Павел биле Силаны сегирип алгаш, төп шөлде хоорай даргаларынче күш-биле аппарганнар. 20Оларны рим шииткекчилерге эккелгеш, мынча дээннер: «Бо улус иудейлер-дир, олар бистиң хоорайывыска хөлзээзин үндүрүп, 21бистиң, рим хамаатыларның, хүлээп көрбезивис азы күүсетпес ужурлуувус чаңчылдар суртаалдап турлар+». 22Чыылган чон база Павел биле Силага удур болган. А шииткекчилер оларның хевин ужулдургаш, шывык-биле эриидээрин дужааганнар+. 23Оларны эриидеп-эриидеп, кара-бажыңче киир октапканнар, а таңныылдар даргазынга серемчилелдиг кадарар айтыышкын бергеннер. 24Ындыг айтыышкын алгаш, ол оларның буттарын аар доорбаш ыяшка чыпшыр демирлээш+, кара-бажыңның иштики өрээлинге шоочалап каан+.

Павел биле Силаның кайгамчык хосталыышкыны

25Дүн ортузу чедип турда, Павел биле Сила мөргүп база Бурганга йөрээлдер ырлап турганнар+, а өске хоругдаттырганнар оларны дыңнап олурганнар. 26Хенертен күштүг чер шимчээшкини эгелээн болгаш+, кара-бажыңның таваа безин сириңейни берген, ол дораан ооң шупту эжиктери ажыттынып, хамык хоругдаттырганнарның илчирбелери кошкап, адырлы бергилээн+. 27Таңныылдар даргазы оттуп келгеш, көөрге, кара-бажың эжиктери ажык турар боорга, хоругдаттырганнар дезе берген-дир деп бодааш, бичии-ле болза хылыш-биле шаштына бер часкан+. 28Ынчалза-даа Павел ыыткыр үн-биле: «Бодуңга хора чедирбе! Бис шупту мында бис!» – деп алгыра берген.

29Таңныылдар даргазы чырыткы эккелдиргеш, кара-бажыңче кире халаан. Кортканындан сирилевишаан, ол Павел биле Силаның мурнунче кээп дүшкен+. 30Оон ол оларны үндүре бергеш: «Дээргилер, камгалал алыр дизе, мен чүнү кылыйн?» – дээн+.

31«Дээрги Иисуска бүзүре. Ынчаар болзуңарза, бодуң болгаш өг-бүлең камгалал алыр силер+» – деп, олар харыылаан. 32Павел биле Сила ол кижиге база ооң өг-бүлезиниң улузунга Дээрги-Чаяакчының медээзин суртаалдап бергеннер. 33Кара-бажың даргазы оларны ол-ла дүнеки шакта аппаргаш, балыгларын чуп бергеш, ол дораан боду база бүгү өг-бүлези сугга суктуруп алган+. 34Оон оларны бажыңынга эккелгеш, аъш-чем салып хүндүлээн. Бурганга бүзүрээни дээш, ооң боду болгаш өг-бүлезиниң шупту улузу өөрүп турган+.

35Хүн үнүп кээрге, шииткекчилер боттарының албанында турар улузун: «Ол ийи кижини хостаңар» – деп сөс чедирери-биле чорудупканнар. 36Кара-бажың даргазы ол айтыышкынны Павелге дамчыткан: «Шииткекчилер силерни хостазын дээш, менче улус чорутту. Ынчангаш ам моон үнгеш, амыр-тайбың чоруптуңар».

37Ынчалза-даа Павел оларга мынча дээн: «Бисти, рим хамаатыларны, шииткел үндүрбейн+, чон мурнунга эттеп турдулар, оон кара-бажыңче киир октаптылар. А ам олар бисти бүдүү салыптар деп турар де? Чок! Ол канчап-даа бүтпес! Олар боттары кээп, бисти моон үндүрзүннер».

38Хоорай албанында турар улус ол сөстерни шииткекчилерге дамчыдарга, олар Павел биле Сила рим хамаатылар дээрзин дыңнааш, корга бергеннер. 39Шииткекчилер чедип келгеш, оларга буруузун билингеш, кара-бажыңдан үндүре бергеш, хоорайдан чоруй баарын дилээннер+. 40Павел биле Сила кара-бажыңдан үнгеш, Лидияның бажыңынга чеде бергеннер+. Олар аңаа ха-дуңмазы-биле ужуражып, оларны сорук киирип кааш, оруун уламчылап чорупканнар.

17

Павел биле Сила Фессалоникада

17^1Элчиннер Амфиполь болгаш Аполлонияны таварып эрткеш, ында иудей синагога турган Фессалоника хоорайга келгеннер+. 2Павел чаңчыккан аайы-биле синагогаже кире бергеш+, үш амыр-дыш хүнүн улаштыр Бижилге дугайында иудейлер-биле чугаалажып, 3Христостуң хилинчекти көрүп эртер, а оон катап дирлир ужурлуун тайылбырлап база шынзыдып келген+. Оон Павел: «Ооң дугайында силерге медеглеп турарым Иисус – Христос ол-дур» – деп чугаалаан. 4Иудейлерниң чамдыызы, Бурганга мөгеер гректер болгаш эвээш эвес ызыгууртан херээженнер, бүзүрей бергеш, Павел биле Силага каттыжа бергеннер.

5Ынчалза-даа бүзүревээн иудейлер адааргааш, сөлгүжок бак, дүржок кижилер тып, хөй улус чыып алгаш, хоорайга хөлзээзин үндүргеннер+. Олар Иасоннуң бажыңынга келгеш, Павел биле Силаны чыылган улус мурнунче үндүре бээр дээш, дилеп турганнар. 6Ынчалза-даа оларны тып чадааш, Иасонну база элээн каш өске бүзүрээн кижини хоорайның чагырыкчыларынче алгаш чорупканнар. Олар: «Делегейни бир кылдыр хөлзээзин үндүрген бо улус ам мында келген-дир! 7А Иасон оларны хүлээп алган-дыр. Олар шупту императорнуң чарлыктарынга удурланып: „Иисус дээр өске хаан бар“+ – деп турарлар-дыр» – деп алгыржып турганнар. 8Ону дыңнаан чон база хоорай чагыргазы дүвүреп үнген. 9Олар оон Иасонну болгаш ооң өөрүн торгаал төлээринче албадааш, салып чорудупканнар.

Верияга суртаал

10А бүзүрээн улус Павел болгаш Силаны дүн дүжүп кээри билек, Верия дээр хоорайжыгашче чорудупканнар. Аңаа келгеш, олар иудей синагогага барган. 11Верияның улузу Фессалониканың улузундан эки мөзүлүг болган: олар медээни күзелдии-биле хүлээп алгаш, Павел биле Силаның алыс шынны чугаалап турарынга шынзыгар дээш, хүннүң-не Бижилгени шинчилеп турганнар. 12Хөй иудейлер, а ол ышкаш эвээш эвес алдар-хүндүлүг ызыгууртан эр, херээжен гректер бүзүрей бергеннер.

13Ынчалза-даа Фессалониканың иудейлери Павелдиң Верияда база Бурганның медээзин суртаалдап турарын дыңнааш, ынаар чеде бергеш, чонну күткүп база хөлзээзин үндүреринче ыдалап эгелээннер. 14Бүзүрээн улус ынчан Павелди ол дораан далай кыдыынче чорудупкан, а Сила биле Тимофей Верияга артып калган. 15Павелди үдээннер ооң-биле кады Афины хоорайга келгеш: «Сила биле Тимофей эң дүргени-биле менче чедип келзиннер» – дээн Павелдиң айтыышкынын дамчыдып, дедир чаныпканнар.

Павел Афиныда

16Павел эштерин манап, Афиныга чоруп тургаш, хоорайны дүрзү-бурганнар дола бергенин көргеш, сеткил-сагыжы аажок аараан+. 17Ол синагогага иудейлер болгаш Бурганга мөгеер гректер-биле маргыжып, хүннүң-не төп шөлге аңаа таварышкан улус-биле чугаалажып турган. 18Бир катап чамдык эпикурийжи болгаш стоик философтар ооң-биле маргыжа берген. Чамдыктары: «Бо чалчыраашпай чүнү чугаалаар деп турар ирги?» – дээннер. Өскелери: «Ол кижи өске черлер бурганнарын суртаалдап тур ышкаш» – дээр болганнар, чүге дээрге Павел оларга Иисустуң дугайында база Ооң катап дирилгениниң дугайында медеглээн чүве-дир. 19Олар ону эдертип алгаш, ареопагка[*] эккелгеш, мынча дээннер: «Силер чүү деп ындыг чаа өөредиг суртаалдай бердиңер+, ону билип шыдаар бис бе? 20Бир-ле элдеп, дыңнап көрбээнивис чүүл чугаалаар-дыр силер. Ынчангаш ол чүл дээрзин билип алыксап тур бис». 21(Афинының чурттакчылары база ында чурттаан өскээртен келген улус хөөрежип азы кандыг-бир чаа чүүл дыңнап, үе эрттиреринге туралыы кончуг турганнар.)

Павелдиң Афинының чөвүлели – ареопаг мурнунга чугаазы

22Павел ареопагтың мурнунга турупкаш, мынча дээн: «Афинының чурттакчылары! Силерниң бүгү ажыл-херектериңерге бурганнар хүндүлээринге сундулууңарны көрүп тур мен. 23Чүге дээрге мен хоорайны кезий кылаштааш, силерниң ыдык чүүлдериңерни топтап көрдүм. „Билдинмес Бурганга“ деп бижээн өргүл салыр чер безин тып алдым. Билбес хиреңерде, Аңаа мөгейип турарыңар ол билдинмес Бурган дугайында силерге медеглээр бодап тур мен.

24Делегейни база ында бар бүгү чүвени чаяаган Бурган дээр биле черниң Дээргизи болганда+, Ол кижи холу-биле туткан өргээлерге чурттавас+. 25Ол чүү-даа чүве хереглевес болгаш+, улустуң Аңаа бараан боорун-даа бодавас, а Боду шупту улуска амыдыралды, тынышты+ база арткан бүгү чүүлдү берип турар. 26Улус черни бир кылдыр чурттазын дээш, Ол чаңгыс кижиден бүгү кижи төрелгетенни тывылдырган+. Ол бүгү улуска чер кырынга чурттаар үелерни, тодаргай девискээрлерни айтып берген+. 27Улус Олче баар оруун дилеп тыпсын, Аңаа канчап-чооп-даа болза чоокшулазын база Ону тып алзын дээш, Бурган бүгү чүвени кылган, а херек кырында Ол бистиң кижи бүрүзүнге чоок болгай. 28Ооң ачызында чурттап, шимчеп база амыдырап чоруур болгай бис+. Ол дугайында силерниң чамдык шүлүкчүлериңер: „Бис – Ооң үре-салгалы бис“ – деп чугаалаан-дырлар.

29Ынчангаш бис Ооң үре-салгалы болганывыста, Бурганның бодаралын кижиниң уран чаяанын база чогаадыкчы бодалын ёзугаар даштан оя соктаан азы алдын, мөңгүнден кылган кандыг-бир дүрзү-бурганга дөмейлей бодавас ужурлуг бис+. 30Бурган бүгү улуска алыс шынны билбес чораан үезин соонга каапкаш+, ам чер болганга бачыдын миннирин дужаап турар-дыр. 31Чүге дээрге Ол Бодунуң шилип алган Кижизин дамчыштыр бо делегейни чөптүү-биле шиидер хүнүн доктаадып каан+. Бурган Ону өлүглер аразындан катап диргискеш, Ону шилип алганын бүгү улуска көргүскен».

32Өлүглер аразындан катап дирлириниң дугайында дыңнап кааш, оларның чамдыызы Павелди шоодуп эгелээн, а өскелери: «Ол дугайында силерден соонда бир дыңнаар бис» – дээннер. 33Ынчангаш Павел олардан чоруй барган. 34Ынчалза-даа чамдык улус бүзүрей бергеш, ооң талазынче шилчип алган: оларның аразында Ареопагтың кежигүнү Дионисий, Дамар деп аттыг херээжен болгаш өскелер-даа бар болган.

18

Павел Коринф хоорайда

18^1Павел ооң соонда Афиныны каапкаш, Коринф хоорайже чоруй барган. 2Ол аңаа Понт девискээринге төрүттүнген Акила+ дээр еврей кижи-биле таныжып алгаш, ооң бажыңынга чеде берген. Акила бодунуң кадайы Прискилла-биле кады чоокта чаа Италиядан келген турган, чүге дээрге Клавдий император+ хамык иудейлерге Римден үнүп чоруурун дужааган чүве-дир. 3А оларның кылып турар ажылы ооңуу-биле дөмей – майгыннар даарап турар боорга, Павел артып калгаш, олар-биле кады ажылдай берген. 4Ол амыр-дыш хүнү кээрге-ле, синагогага иудейлер болгаш гректер-биле маргыжып, оларны бүзүрелче ээлдирерин кызыдып турган+.

5Сила биле Тимофей Македониядан кээрге+, Павел бодун суртаал кылырынга бараалгадып[*], иудейлерге «Иисус дээрге Христос ол-дур» дээрзин херечилеп турган. 6А олар аңаа удурланып, бак сөглээр боорга, ол бодунуң хевинден доозунну тө силгипкеш[*], оларга мынча дээн: «Өлүмүңер дээш бодуңар шоруңар!+ Мээң ам силер дээш, харыысалгам чок. Амдан эгелээш, өске чоннар улузунга суртаалдап чоруурум ол-дур»+. 7Павел синагогадан үнгеш, бажыңы ооң чанынга турган Бурганга мөгеер бир кижиже чорупкан. Ооң адын Тит Иуст[*] дээр чүве-дир. 8А синагога даргазы Крисп+ бодунуң өг-бүлезиниң улузу-биле кады Дээрги-Чаяакчыга бүзүрей берген+. Павелди дыңнаан Коринфиниң хөй чурттакчылары база бүзүрээш, сугга суктуруп алганнар.

9Бир-ле дүне Павелдиң дүжүнге Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Кортпа! Чугааңны уламчыла база ыыттавайн барба. 10Мен сээң-биле кады мен, кым-даа сеңээ хора чедирип шыдавас. Бо хоорайда Мээң улузум хөй деп билип ал» – дээн. 11Павел ол хоорайга улусту Бурганның медээзинге өөредип, бүдүн чартык чыл дургузунда турган.

Иудейлерниң Павелди шиидери-биле эккелгени

12Ахаия девискээринге Римден томуйлаан чагырыкчызы Галлион дээрзи турар өйде, иудейлер Павелге удур бөлүглежип алгаш, ону шииткел черинге эккелгеннер. 13Олар мынча дээннер: «Бо кижи улусту хоойлу-дүрүмге дүүшпес кылдыр Бурганга мөгееринче бүзүредип тур». 14Павел аксын ажыдып чадап чыдырда-ла, ону буруудаткан иудейлерге Галлион мынча дээн: «Иудейлер, кандыг-бир хоойлу-дүрүм үрээшкини азы кем-херек үүлгедиишкини болган болза, силерни дыңнаар чылдагаан меңээ тургай эртик. 15Ынчалза-даа мында өөредиглер, аттар база ыдыктыг хоойлуңар дугайында чугаа чоруп турар болганда, боттарыңар сайгаржып алыңар. Мен ол айтырыгга шииткекчи болбас мен»+. 16Оон оларны шииткел черинден үндүр сывырыпкан. 17Олар ынчан шупту синагога даргазы Сосфенни шииткел чериниң мурнунга эттей бергеннер, ынчалза-даа Галлион ынаар хензиг-даа сагыш салбаан.

Павелдиң Антиохияже ээп келгени

18Павел Коринфиге элээн каш хонгаш, эш-өөрү-биле байырлажып чарылгаш, Сирияже эжиндирип чорупкан. Прискилла биле Акила+ база ону эдерип чорупкан. Павел эжиндирип чоруур бетинде, Бурганга берген даңгыраан күүсеткен болгаш, Кенхреяга+ бажын дөңгүрертип каапкан+. 19Эфес хоорайга+ эжиндирип келгеш, Павел Прискилла биле Акиланы каапкаш, боду синагогаже чорупкаш, иудейлер-биле чугаалажып эгелээн. 20Олар ону олар-биле кады ам-даа артып каарын дилээннер, ынчалза-даа ол чөпшээрешпээн. 21Чоруп тура, Павел мынча дээн: «Бурганның күзел-соруу ындыг болур болза, мен ээп кээр мен»+. Оон ол Эфестен эжиндирип чорупкан[*].

22Кесарияга эрикке дүшкеш, ол Иерусалимге келгеш, ында христиан ниитилелдиң амыр-мендизин айтыргаш, Антиохияже чоруй барган. 23Антиохияга элээн тургаш, Павел аян-чоруун уламчылап, Галатия биле Фригияның хоорайларын дургаар таварып эрткеш+, хамык өөреникчилерниң бүзүрелин быжыктырып чораан.

Аполлостуң Эфеске суртаалы

24Ол өйде Эфеске Аполлос+ дээр еврей чедип келген. Ол Александрияга төрүттүнген, Бижилгени эки билир, аажок чечен кижи чүве-дир. 25Аполлос Дээрги-Чаяакчының айтып-сургаан оруун эки билип алгаш, хайнып-хөлзээн сеткилинден чугаалап, боду чүгле Иоанның суртаалдааны сугже суктурарын билир-даа болза+, Иисустуң дугайында шынчы сөс-биле өөредип турган. 26Ол синагогага дидими-биле чугаалап эгелээн+. Прискилла биле Акила ону дыңнап кааш, бажыңынче чалап эккелгеш, Бурганның оруун аңаа оон-даа долузу-биле тайылбырлап бергеннер. 27Аполлос улаштыр Ахаияже чоруур деп баарга, бүзүрээннер ону сорук кииргеш, ында христианнарга «Бо кижини хүлээп алыңар» деп чагаа чорудупканнар+. Ол ынаар чеде бергеш, Бурганның авыралының ачызында бүзүрей берген улуска улуг дузазын көргүскен. 28Чүге дээрге Аполлос Иисус – Христос-тур дээрзин Бижилгелер-биле шынзыдып, хөй чон мурнунга иудейлерниң аксын аажок күштүг барымдаалар-биле дуй шаап келген+.

19

Павел Эфесте

19^1Аполлос Коринфиге турган өйде, Павел янзы-бүрү иштики, бедигээш девискээрлер таварты эрткеш, Эфеске чедип келген+. Ол аңаа элээн каш бүзүрээннер тып алган. 2Павел олардан айтырган: «Бүзүрей бээриңерге, Ыдыктыг Сүлде силерже бадып келди бе?»

Олар: «Бис ындыг Ыдыктыг Сүлде барын оода дыңнаваан бис» – деп харыылааннар.

3«Ынчаарга сугга суктурганыңар силерге кандыг уткалыг болду?» – деп, Павел айтырган.

«Иоанның сугже суп турганы дег+, ындыг болду-ла» – деп, олар харыылаан.

4Павел мынча дээн: «Иоанның сугже сугары+ – бачыдын миннип, Бурганче эглири-биле сугга суктурары-дыр. Иоанн улусту бодунуң соондан кел чыдар Кижиге – Иисуска бүзүрээринче кыйгырып турган»+. 5Ол улус ону дыңнааш, Дээрги Иисустуң ады-биле сугга суктуруп алганнар+. 6Павел улуска холдарын дегзирге+, Ыдыктыг Сүлде оларже бадып келген. Олар ынчан билдинмес дылдарга чугаалап+, өттүр билип медеглеп эгелээннер. 7Олар шупту он ийи хире кижи турган.

8Павел синагогага үш ай иштинде дидими-биле суртаалдап+, иудейлер-биле чугаалажып, Бурганның Чагыргазының дугайында алыс шынны бадыткап келген. 9Ынчалза-даа оларның чамдыызы бүзүрээринден ойталааш, Дээрги-Чаяакчының оруун чон мурнунга бактап турган. Павел ынчан оларны каапкаш, өөреникчилери-биле кады чоруткаш, Тиранн дээр кижиниң хуу өөредилге черинге хүннүң-не суртаалдап турган. 10Ынчалдыр ийи чыл уламчылап келген, а Асияда чурттаан бүгү иудейлер болгаш гректер Дээрги-Чаяакчының медээзин дыңнап кааннар.

Скеваның чеди оглу

11Бурган Павелди дамчыштыр анаа эвес кайгамчык чүүлдер кылып турган. 12Ынчангаш ооң аржыылдарын болгаш баартыктарын безин аарыг кижилерге дегзирге, оларның аарыы экирип+, буктары олардан үнүп турган. 13Чер кезип, буктар үндүр сывырып чоруур чамдык иудейлер база букка алыскан кижиге Дээрги Иисустуң адын адап: «Павелдиң суртаалдап турары Иисустуң ады-биле бо кижиден үне бер» – деп дужаарын шеней бергеннер+. 14Бурганның дээди бараалгакчызы иудей Скеваның чеди оглу ынчап турган чүве-дир.

15Ынчалза-даа бук оларга мынча дээн: «Иисусту билир мен+, Павелди база, а силер кымнар силер?» 16Оон букка алыскан кижи чеди алышкыже халый бергеш, оларга күш дөгеп, чула эттеп кааптарга, олар бажыңдан шалдаң-чанагаш, балыг-бышкын үне халышканнар.

17Эфесте чурттаан бүгү иудейлер болгаш гректер ол дугайында дыңнап кааш, аажок кортканнар, ынчангаш Дээрги Иисустуң адын хүндүлээри дам барганнар. 18Хөй бүзүрээн кижилер чедип кээп, бачыттыг херектерин ажыы-биле миннип турган+. 19А хөй караң көрнүр кижилер боттарының дүрүг номнарын чыггаш, хамык улус көрүп турда, өрттедипкен. А өрттеткен дүрүглерниң ниити өртээн санап көөрге, 50 000 мөңгүн чоос хире бар болган! 20Дээрги-Чаяакчының медээзи шак ынчалдыр калбаа-биле нептереп, күш кирип олурган+.

Эфеске болган үймээн

21Ол бүгү болуп кааптарга, Павел Сүлдеге башкарткаш, Македония биле Ахаияны таварты+ Иерусалимче чоруурун шиитпирлээн. Ол мынча дээн: «Иерусалимге барганым соонда, Римге четкен турар ужурлуг мен»+. 22Павел Македонияже Тимофей+ биле Эраст дээр ийи дузалакчызын чорудупкан, а боду элээн үе дургузунда Асияга артып калган.

23Ол үеде Дээрги-Чаяакчының оруунга удур күштүг үймээн үнген. 24Димитрий дээр ус-дарган кижи мөңгүнден Артемида бурганның өргээзиниң бичиилеткен дүрзүлерин кылып турган. Тус черниң ус-шеверлери ону кылышкаш, хөй орулга ап келгеннер. 25Димитрий мөңгүн-биле ажылдаар шеверлерни болгаш өске-даа усчуларны чыып алгаш, мынча дээн: «Эш-өөр! Бо ажыл силерге эки олча-ажык берип турарын билир силер. 26Павел дээр кижи чүгле Эфеске эвес, а бүгү Асияга дыка хөй улусту бистен хая көрнү бээр кылыпканын көрүп база дыңнап тур силер. Ол Павел кижи холу-биле кылган бурганнар – ёзулуг бурганнар эвес болур дээр-дир+. 27Ол чорук чүгле бистиң ус-тывыжывыстың чаагай ат-сураан чидирип турары-биле эвес, а өндүр улуг бурган Артемиданың өргээзи ат-сураан чидиреринге чылдагаан бооп турары-биле озалдыг-дыр. Асияның база бүгү делегейниң чону мөгейип турар шак ол бурган алдарын чидирер-дир».

28Ону дыңнааш, олар аажок хорадап: «Эфесте Артемида өндүр улуг!» – деп алгыржып эгелээннер. 29Хоорайны хөлзээзин хөме апкан. Бүгү улус Павелдиң Македониядан эдертип эккелген эш-өөрү Гаий биле Аристархты+ тудуп алгаш, хоорайның улуг, ажык театрынга сөктүп келген.

30Павел база чон мурнунга үнүп кээр дээрге, бүзүрээннер ону ынатпаан. 31Асияның чамдык алдар-хүндүлүг дүжүметтери – ооң эштери, олче улус ыдыпкаш, театрже барбайн көөрүн дилээннер.

32Ол аразында театрда чыылган улустуң чамдыызы – бир чүве, өскелери – бир өске чүве алгыржып турган, чүге дээрге ында корум-чурум чок болуп, улустуң хөй кезии чүге чыылганын-даа билбес болган. 33Иудейлер Александр дээр кижини чон мурнунче албадап үндүрүпкен. Ол чонга тайылбыр кылыр бодааш, холу-биле улус оожургадыр шимчээшкин кылган. 34Ынчалза-даа ол иудей кижи дээрзин билип кааш, шупту улус бир үн-биле: «Эфесте Артемида өндүр улуг!» – деп кышкыржы берген. Олар ийи шак хире алгыржып келген.

35Хоорай бижээчизи чонну арай боорда оожуктургаш, мынча дээн: «Эфестиң чону, бистиң хоорайывыс – өндүр улуг Артемиданың өргээзиниң база ооң дээрден кээп дүшкен ыдыктыг дажының кадагалакчызы дээрзин чер кырында билбес кижи бар бе?! 36Ол кымга-даа маргыш чок барымдаа-дыр. Ынчангаш силер оожургап, бодамча чок хөделбес болзуңарза эки. 37А силер дээрге Артемиданың өргээзин-даа оорлаваан, бурганывысты-даа бак сөглевээн бо ийи кижини бээр эккелдиңер чоп. 38Димитрий болгаш өске-даа ус-шеверлер кандыг-бир кижини буруудадып турар болза, бисте ону сайгарар шүүгү-даа, уштап-баштап турар кижилер-даа бар-дыр. Бот-боттарын аңаа буруудатчып турзуннар. 39А өске кандыг-бир айтырыыңар бар болза, ону чоннуң хоойлу ёзугаар чыыжынга шиитпирлээр херек. 40А ам бөгүнгү болуушкуннар дээш, үймээн үндүргенинге буруудаттырар айыыл биске кыжанып келди. Ындыг хөлзээзин дээш, агартынар арга бисте чок-тур». Ынча дээш, ол чыышты тарадыпкан.

20

Павел Македония биле Грецияда

20^1Хөлзээзин төне бээрге, Павел христианнарны кыйгырткаш, оларны сорук киирип, чүве чугаалааш, байырлажып чарылган соонда, Македонияже чоруй барган+. 2Орук ара ол чер болганга бүзүрээннерни суртаалдары-биле быжыктырып чораан. Оон ол Грецияга чедип келгеш, 3аңаа үш ай болган. Ооң Сирияже эжиндирип чоруурунуң мурнуу чарыында иудейлер аңаа удур сүлчээ кылган+. Ынчангаш ол дедир Македония таварты эртерин шиитпирлээн. 4Павелди Верия чурттуг Пиррниң оглу Сосипатр, Фессалоника чурттуг Аристарх биле Секунд, Дервия чурттуг Гаий+, Тимофей база Асия чурттуг Тихик биле Трофим олар+ үдеп чораан[*]. 5Олар баштай үнүпкеш, бисти Троадага манап турганнар+. 6А бис Хаарган далганнар байырлалының+ соонда Филиппыдан эжиндирип үнгеш, беш хонук эрткенде, Троадага өөрүвүске катчып алгаш, аңаа чеди хонган бис.

Павелдиң Эвтихти катап диргискени

7Улуг-хүнде+ эп-сеткилдиң чемин үлежип чиир дээш, чыылган бис. Павел чыылган улуска суртаалдап турган. Ол даарта эжиндирип чоруур деп турган болгаш, дүн ортузу чедир чугаалап келген. 8Бистиң чыглып келгенивис үстүкү өрээлге хөй-ле чырыткылар хып турган. 9Павел суртаалын дыка үр уламчылап келген болгаш, соңга караанга олурган Эвтих деп аныяк оол бажын согайтып, уйгузунга бастыргаш, үшкү каъттан чайлып кээп дүшкен+. Ону көдүрүп кээрге, ол өлүг болган. 10Павел дүжүп келгеш, оолдуң кырынга чыдыпкаш+, куспактап алгаш: «Муңгараваңар, ол тынныг-дыр!» – дээн. 11Ол үстүнче үне бергеш, чемни үлежип чигеш, дыка үр, даң аткыже, чугаалап келген, а оон чоруй барган. 12Аныяк оолду бажыңынга дириг хевээрзин эккелгеннер, а шупту улустуң сагыжы ажый берген.

Троададан Милитче аян-чорук

13Бис корабльга олурупкаш, Ассче эжиндирип чорупкан бис. Аңаа Павелди ап алыр ужурлуг турган бис, чүге дээрге боду ынаар кургаг черлеп чоруй баар дээш, ол ынчаар айыткан. 14Павел биске Асска таваржы бээрге, ону корабльче ап алгаш, Митилина хоорайже эжиндирип чоруптувус. 15Оортан даартазында хүндүс эжиндирип үнгеш, Хиос ортулуктуң дужунга келгеш, оон бир хүн эрткенде, Самос ортулукка доктаадывыс[*]. База бир хүнзээш, Милит хоорайга эжиндирип келдивис. 16Павел Асияга саадап, үе чидирбес дээш, Эфестиң чаны-биле эрте бээрин шиитпирлээн, чүге дээрге Иерусалимче далажып бар чыткан. Ол ынаар, аргалыг-ла болза, Беженги хүннүң байырлалында+ чеде бээрин күзээн.

Эфестиң христиан удуртукчулары-биле байырлажыг

17Павел Милиттен Эфесче улус чоруткаш, Эфестиң христиан ниитилелиниң удуртукчуларын кыйгырткан. 18Олар чедип кээрге, ол мынча дээн: «Асияга мээң келгеним баштайгы хүнден-не+ үргүлчү силер-биле кады канчаар чурттап турганымны билир силер+. 19Мен Дээрги-Чаяакчыга караам чажын эңдере төп, иудейлерниң кара сагыштыындан салым-хуумга таварышкан шенелделерни ажып эртпишаан, биче сеткилдиг бараан бооп келдим. 20Силерге ажыктыг болгу дег бүгү чүүлдү суртаалдап, силерни хөй улус мурнунга база бажыңнар кезип, коргуш чок өөредип келдим. 21Бачыдын миннип, Бурганче эглириниң база Дээргивис Иисус Христоска бүзүрээриниң дугайында иудейлерге-даа, өске чоннар улузунга-даа медеглеп келдим. 22А ам, Ыдыктыг Сүлдениң айытканы-биле, мени ында чүү манап турарын билбес-даа болзумза, Иерусалимче чоруур ужурлуг мен. 23Чүгле Ыдыктыг Сүлдениң хоорай бүрүзүнге меңээ сагындырыг кылып, Иерусалимге мени хилинчек болгаш хоругдал манап турарын чугаалап келгенин-не билир мен+. 24Ынчалза-даа амы-тыным меңээ кандыг-даа үне чок, чүгле бодумнуң чарыжым төндүр маңнап+, Дээрги Иисустуң меңээ даандырган бараан болуушкунун эчизинге чедирген болзумза – Бурганның авыралының дугайында Буянныг Медээни улуска дыңнаткан болзумза!

25Араңарга аралажып, Бурганның Чагыргазын суртаалдап турганым улустан чаңгызыңар-даа мени моон соңгаар көрбезин билир мен. 26Силерниң кайы-бирээңер өлүмче бажы-биле баар болза+, ол дээш, буруум чогун бөгүн силерге медеглеп тур мен. 27Чүге дээрге Бурганның күзел-соруун силерге долузу-биле коргуш чок суртаалдап келген мен.

28Бодуңарны база Ыдыктыг Сүлдениң силерге хүлээдип берген кодан хоюн хайгаарап көрүп чоруңар+. Бурганга бүзүрээннер ниитилелиниң кадарчылары бооп көрүңер, ону Ол Бодунуң ханын төккеш, бөлүп алган болгай+. 29Мен силерден чоруй баарымга, каржы бөрүлер чедип келгеш+, коданны черле өршээвес дээрзин билир мен. 30Бүзүрээннер оларны эдерзин дээш, алыс шынны соора өөреди бээр улус силерниң араңарга безин тыптып кээр+. 31Ынчангаш серемчилелдиг болуңар!+ Мээң үш чыл дургузунда, дүне-хүндүс караам чажын төп, силерге могаг-шылаг чок сагындырып келгенимни сактып чоруңар.

32Мен ам силерни Бурганга болгаш Ооң авыралдыг медээзинге хүлээдип тур мен+. Ол медээ силерни быжыктырып база Бурганның ыдыктаан бүгү улузунга аазаан өнчүнү силерге берип шыдаар+.

33Мен кайыңардан-даа алдын, мөңгүн, идик-хеп алырын күзевээн мен+. 34Бодумнуң база эш-өөрүмнүң хереглээр чүвезин бо ийи холум-биле ажылдап ап келгенимни билир силер+. 35Чүнү-даа кылып турган болзумза, бодумнуң үлегерим-биле бис ажылдаар ужурлуг, Дээрги Иисустуң сөстерин сактып, кошкак улуска дузалажыр ужурлуг бис дээрзин силерге көргүзүп келген мен. Ол: „Алырынга көөрде, бээри – амыр-чыргалдыг“ – дээн болгай»+.

36Павел ынча дээш, шупту улус-биле кады дис кырынга олурупкаш, мөргүп алган+. 37Шупту улус ыглап-сыктап, ону куспактааш, ошкап турган. 38Ылаңгыя ооң: «Моон соңгаар мени көрбес силер» – дээн сөстери оларны муңгарадыпкан. Оон Павелди корабльга чедир үдеп кааннар.

21

Иерусалимче аян-чорук

21^1Бис олар-биле арай деп чарылгаш, баштай дорт-ла Кос ортулукка, даартазында хүндүс Родос ортулукка эжиндирип четтивис, а оортан Патара хоорайже чорупкан бис. 2Финикия баар корабль тып алгаш, аңаа олурупкаш, улаштыр ынаар эжиндирип кагдывыс. 3Кипр ортулукту мурнуу талазы-биле оюп эрткеш, Сирияже углапкан бис. Оон Тир хоорайга туруп алдывыс, чүге дээрге корабльдың чүъгүн аңаа дүжүрер турган. 4Аңаа бис христианнар тып алгаш, чеди хүн иштинде олар-биле кады турдувус. Ыдыктыг Сүлде сагыш алындырарга+, олар Павелге: «Иерусалимче барба» – деп турдулар. 5Аңаа турар үевис төне бээрге, улаштыр чоруптувус. Бүзүрээн улус шуптузу кадайлары болгаш ажы-төлү-биле кады бисти хоорайдан үндүр үдеп келген. Аңаа, далай эриинге, дис кырынга олурупкаш, мөргүп алдывыс+. 6Удур-дедир байырлажып чарылган соонда, корабльга олурупкан бис, а олар бажыңнарынче чана берген.

7Эжиндириишкинни уламчылааш, Тирден Птолемаида хоорайга кээп, корабльдан дүшкеш, ында чурттап турар бүзүрээн ха-дуңмавыстың амыр-мендизин айтыргаш, олар-биле кады бир хондувус. 8А даартазында хүндүс оон чорупкаш, Кесарияга келгеш, чеди дузалакчының бирээзи болур Буянныг Медээ суртаалчызы Филипптиң+ бажыңынга доктаадывыс. 9Ооң ашакка барбаан дөрт кызы өттүр билип медеглээр улус болду+. 10Бис аңаа элээн хөй хонганывыста, Иудеядан Бурганның медээчизи Агав дээр кижи келген+. 11Ол биске келгеш, Павелдиң курун алгаш, ооң-биле бодунуң хол-будун хүлүттүнгеш, чүве чугаалаан+. Ооң сөстери бо-дур: «Ыдыктыг Сүлде: „Бо курнуң ээзин Иерусалимниң иудейлери мынчалдыр хүлээш, өске чоннар улузунга хүлээдир-дир“ – деп тур».

12Ону дыңнааш, бис база аңаа чурттап турган улус Павелден: «Иерусалимче барбайн көр» – деп ээрежип дилеп эгелээн бис+. 13Ынчалза-даа Павел биске: «Силер чүге ыглап-сыктап, чүрээм чара соп тур силер? Мен чүгле хүлүдүп алырынга эвес, а Дээрги Иисустуң ады-биле Иерусалимге өлүртүрүнге-даа белен мен» – деп харыылаан+. 14Ооң шиитпирин өскертип шыдавазывысты билгеш, оожургай берип: «Дээрги-Чаяакчының күзел-соруу-биле болзун!» – дээн бис.

Павелдиң Иерусалимге келгени

15Ол хүннер эрте бээрге, бис дөгертингеш, Иерусалимче чоруптувус. 16Бистиң-биле кады Кесария чурттуг чамдык бүзүрээн улус база чорупкан. Олар бисти баштайгы өөреникчилерниң бирээзи, Кипр чурттуг Мнасонга эккээрге, ооң бажыңынга туруп алган бис.

17Иерусалимге кээривиске, бүзүрээн ха-дуңмавыс бисти эвилең-ээлдек уткуп-хүлээп алган. 18Даартазында хүндүс Павел-биле кады Иаковче+ чорупкан бис. Христиан ниитилелдиң шупту удуртукчулары ында чыылган болган. 19Павел оларны мендилээш, ооң бараан болуушкунун дамчыштыр өске чоннар улузунга Бурганның чүнү кылганын чүве арттырбайн чугаалап берген. 20Олар ону дыңнааш, Бурганны алдаржыткаш, Павелге мынча дээннер: «Өңнүк, Иисуска бүзүрээн муң-муң иудейлер барын билир сен, олар шупту Моисейниң хоойлузун шыңгыы сагып чоруур улус-тур+. 21Иерусалимниң иудейлеринге бир улус сээң дугайыңда: „Өске чоннар аразында чурттаан хамык иудейлерни Моисейниң хоойлузундан ойталаар кылдыр өөредип, оларга боттарының ажы-төлүн кыртыжап демдектевезин+ база бистиң чаңчылдарывысты сагывазын сүмелеп турар кижи-дир“ – дээн-дир. 22Бис ам канчаар бис? Чугаажок-ла, олар сээң келгениңни дыңнап каар болгай. 23Ынчангаш бистиң сүмелээн аайывыс-биле кылып көр. Бистиң аравыста Бурганга даңгырак берген дөрт кижи бар-дыр+. 24Оларны алгаш, арыгланыр ёзулалды кады эртип ал база олар ёзу-чаңчыл ёзугаар баштарын дөңгүрертсин дээш+, ооң чарыгдалын төлеп бер. Ынчан сээң дугайыңда дыңнаан чүвезинде шын сөс чогун, а сени ыдыктыг хоойлувусту сагып чоруур кижи-дир дээрзин шупту улус билип каар.

25А өске чоннарның бүзүрээн улузунга хамаарыштыр алыр болза, шиитпиривисти оларга дыңнадып, чагаа бижээн бис. Оларга дүрзү-бурганнарга өргээн эът чииринден, хандан, бооп өлүрген дириг амытаннар эъдинден болгаш самыыраарындан ойталаарын саналдаан бис»+.

26Павел ынчан ол дөрт кижини ап алгаш, даартазында хүндүс олар-биле кады арыгланыр ёзулалды эртип алган. Оон ол Бурганның өргээзинче киргеш, кажан арыгланыр хуусаа төнерин база оларның кижи бүрүзү дээш, кажан өргүл салырын чарлап чугаалаан+.

Павелди тудуп хоругдааны

27Арыгланыр хуусааның чедиги хүнү эртип турда, Павелди Асия чурттуг иудейлер Бурганның өргээзинге көрүп кааннар. Олар ону сегирип алгаш, шупту улусту хөлзедип: 28«Израильчилер! Дузалажыңар! Бо дээрге чер болганга улусту бистиң ыдыктыг хоойлувуска, чонувуска база Бурганывыс өргээзинге удур өөредип чоруур кижи-дир+. А ам ол гректерни Бурганның өргээзинге эккелгеш, ыдыктыг черни бужартаткан-дыр+» – деп алгыржы бергеннер. 29Олар Павелди ооң мурнунда Эфес чурттуг Трофим-биле+ хоорайга кады чорда көрген болгаш, Павел ону Бурганның өргээзинге эккелген боор деп бодаан чүве-дир.

30Бүгү хоорай хөлзеп-дойлуп эгелээн болгаш, чүк бүрүзүнден улус маңнажып кээп турган. Олар Павелди сегирип алгаш, Бурганның өргээзинден үндүр сөөрткеш, ол дораан ооң хаалгаларын хаап алганнар. 31Олар ону өлүрер деп барганнар, ынчалза-даа бүгү Иерусалим хөлзеп үнген дугайында медээ рим муң шериг баштыңынга чеде берген. 32Баштың ол дораан шериглерин болгаш чүс шериг баштыңчыларын алгаш, чыылган чонче чорупкан. Улус муң шериг баштыңын база шериглерни көрүп кааш, Павелди эттеп-сокпайн барган. 33Муң шериг баштыңы ынчан олче чоокшулап келгеш, тудуп хоругдааш, ийи илчирбе-биле демирлээрин дужааган+. Оон ол чыылган улустан: «Бо кымыл, чүнү үүлгеткен кижил?» – деп айтырган. 34Чыылган чоннуң чамдыызы бир чүве, өскелери оон аңгы чүве алгыржыр болган+. Ындыг хөлзээзин, шимээнден ол тодаргай чүнү-даа билип чадааш, Павелди шериглер чурттаан бажыңче аппаарын дужааган. 35Павелди чадага эккээрге, шериглер ону шуут-ла көдүрер ужурга таварышкан – чоннуң хорадап, кызары ол хире болган. 36Хөй чон ону эдерип: «Аңаа өлүм!» – деп алгыржып чораан.

37Павелди шериглер чурттаан бажыңче киирип бар чыдырда, ол баштыңга: «Силерден бир чүве айтырып болур бе?» – дээн.

Оозу мынча дээн: «Сен гректеп билир ышкажың чүл. 38Ындыг болганда, чоокта чаа үймээн үндүргеш, 4000 дерзии тура халыкчыны ээн кургаг ховуже аппарган египетчи эвес ышкажыл сен?»

39А Павел: «Мен – Киликияда Тарс хоорай чурттуг еврей кижи+, билдингир хоорайның хамаатызы мен. Чон-биле чугаа кылырын чөпшээреп көрүңерем» – деп харыылаан.

40Демгизи ынчан чөпшээрээрге, Павел чадага туруп алгаш, холу-биле чонга «Оожургаңар!» деп медээ берген. Хамык улустуң шимээни чидерге, ол еврей дылга чугаалап эгелээн.

22

Павелдиң Иерусалим иудейлеринге чугаазы

22^1«Ха-дуңма болгаш адалар! Ам бодумну камгалап, чүү дээримни дыңнап көрүңер».

2Павелдиң еврей дылга чугаалай бергенин дыңнааш, олар улам-на оожургай берген.

3«Мен – Киликияның Тарс хоорайга төрүттүнген еврей кижи мен+, ынчалза-даа Иерусалимге өскен мен. Мээң башкым Гамалиил чүве+, ол мени өгбелеривистиң ыдыктыг хоойлузунга ыяк быжыг билиглиг кылдыр өөреткен. Мен, бөгүн силер бүгүде ышкаш, Бурганга чүткүлдүг бараан бооп чор мен+. 4Мен Иисустуң өөредиинге бүзүрээн улусту өлүреринге чедир истеп-сүрүп, эр-даа, херээжен-даа улусту тудуп хоругдааш, кара-бажыңнарже киир октап чордум+. 5Ону Бурганның дээди бараалгакчызы-даа, дээди иудей Чөвүлел-даа бадыткап боор. Харын-даа олардан Дамаскыда чурттаан ха-дуңма иудейлерге хамааржыр чагаалар алгаш, демги улусту тудуп хоругдааш, Иерусалимге кезедири-биле эккээр дээш, ынаар чорупкан мен+.

6Ынаар бар чыткаш, Дамаскыга чоокшулап олурумда, дүъш үезинде дээрден хенертен чайнап келген чырык карактарым чылчырыктадыпкан+. 7Черже кээп дүшкеш, меңээ: „Савл! Савл! Мени чүге истеп-сүрүп тур сен?“ – дээн үн дыңнап кагдым.

8Мен: „Силер кым силер, Дээрги?“ – дидим.

Ол: „Мен дээрге истеп-сүрүп чорууруң Назарет чурттуг Иисус-тур мен“ – деп харыылаан. 9Мээң кады чораан улузум ол чырыкты көрген, ынчалза-даа мээң-биле чугаалашкан үннү билип албаан.

10„Дээрги, мен чүнү кылыйн?“ – деп айтырдым.

Дээрги-Чаяакчы меңээ: „Ам туруп келгеш, Дамаскыга бар, кылыр ужурлуг бүгү чүвеңни аңаа дөгерезин чугаалап бээр“ – дээн.

11Чырыктың чайыннаажындан мээң карактарым согурара берген боорга, кады чораан өөрүм мени холумдан четкеш, Дамаскыга эккеп каан.

12Бурганны тооп дыңнаар база ыдыктыг хоойлувусту сагып чоруур, ында чурттаан иудейлерниң дөгерези хүндүлээр Анания дээр кижи+
13меңээ чедип келгеш: „Дуңмам Савл, карааң көре берзин!“ – дээн. Ол-ла дораан мен ону көрүп кагдым. 14Ынчан ол меңээ мынча дээн: „Өгбелеривистиң Бурганы сени Ооң күзел-соруун билип алзын дээш, чөптүг-шынныг Кижини көрзүн дээш база Ооң сеңээ чугаалаан сөзүн дыңназын дээш шилип алган-дыр. 15Чүге дээрге бүгү улус мурнунга Ооң дугайында херечилеп, көрген база дыңнаан чүвеңни чугаалаар-дыр сен+. 16Ам чүнү манап ор сен? Тургаш, сугга суктуруп ал+, Дээрги Иисустуң адын кый дээш, бачыттарың арыглап-чуп каавыт“.

17-18Мен оон Иерусалимче ээп келгеш+, Бурганның өргээзинге мөргүп тура, Иисустан келген ажыдыышкын көрүп кагдым. Ол меңээ: „Доп-дораан Иерусалимни каггаш чорувут, чүге дээрге бо улус Мээң дугайымда херечилелиңни хүлээп албас-тыр“ – диди. 19А мен Аңаа: „Дээрги-Чаяакчы, бо улус Сеңээ бүзүрээннерни тудуп хоругдаар база эттеп-согар дээш, синагогалар кезип чоруп турганымны билир болгай. 20Сээң херечиң болур Стефанның ханы төктүп турда, мен база аңаа тургаш, ону чүүлзүнүп, өлүрүкчүлерниң хевин кадарып турдум“ – деп харыыладым+. 21Дээрги-Чаяакчы ынчан меңээ: „Бар че, Мен сени ырадыр, өске чоннар улузунче чорударым ол-дур“ – диди».

Павел – рим хамааты

22Ол сөстерге чедир иудейлер ону дыңнап турган, а ынча дээри билек: «Ону таптай базып кааптар-дыр! Ооң амылыг чораан ажыы чок-тур!» – деп алгыржып эгелээннер. 23Олар алгыржып, хевин ора соп октап, агаарже довурак чажып турганнар[*]. 24А муң шериг баштыңы Павелди шериглер чурттаар бажыңче аппаарын база иудейлерниң олче чүге ынчаар алгырышканын билип алыр сорулга-биле ону эриидеп тургаш, байысаарын дужааган. 25Ынчалза-даа ону эриидээр дээш хүлүй бээрге, Павел чанында турган чүс шериг баштыңчызынга: «Шииттирбээн рим хамааты кижини эриидээри хоойлуга дүгжүр чүве бе?» – дээн+.

26Чүс шериг баштыңчызы ону дыңнааш, баштыңынга баргаш: «Оваарымчалыг бооп көрүңер. Ол дээрге рим хамааты кижи-дир» – деп дыңнаткан.

27Муң шериг баштыңы Павелге чедип келгеш: «Сен ылап-ла рим хамааты сен бе?» – деп айтырган.

Ол: «Ийе» – деп харыылаан.

28Муң шериг баштыңы мынча дээн: «Мен ол хамааты эргени хөй акша-биле садып алган мен».

А Павел: «А мен ындыг болуп төрүттүнген мен» – дээн.

29Ону байысаар деп турган улус ол дораан ойта дүшкен. Рим хамаатыны демирлеп алганын билип кааш, муң шериг баштыңы база корга берген.

30Даартазында хүндүс муң шериг баштыңы иудейлер Павелди чогум чүү дээш буруудадып турарын билип алыксааш, Бурганның дээди бараалгакчыларын база бүгү дээди иудей Чөвүлелди чыылдырарын дужааган. Ол Павелдиң илчирбелерин адыргаш, оларның мурнунга эккеп тургузупкан.

23

Павел дээди иудей Чөвүлелдиң мурнунда

23^1Павел Чөвүлелди эргий кайгааш: «Ха-дуңма! Мен бо хүнге чедир Бурганның мурнунга хүлээлгемни арыг арын-нүүр-биле күүседип чор мен» – дээн+. 2Бурганның дээди бараалгакчызы Анания+ ынчан Павелдиң чанынга турган улуска ооң эриннеринче кагарын дужааган+. 3А Павел аңаа мынча дээн: «Бурган сени кагар эвеспе, агартыр чугайлаан хана[*]. Сен мында мени ыдыктыг хоойлу ёзугаар шиидер дээш олурар-дыр сен, ол хиреңде-ле ыдыктыг хоойлуга чөрүштүр мени кагарын дужаап турар-дыр сен!»+

4Павелдиң чанынга турган улус аңаа: «Бурганның дээди бараалгакчызын канчап дора көөр сен?» – дээннер+.

5А Павел: «Ха-дуңма, буруулуг болдум, ол – Бурганның дээди бараалгакчызы дээрзин билбедим. Шынап-ла, Бижилге: „Чонуңнуң удуртукчузун бак сөглеве“ – деп турар болгай+» – деп харыылаан.

6Оларның чамдыызы саддукейлер+, а өскелери фарисейлер дээрзин Павел билип каан, ынчангаш ол дээди иудей Чөвүлелге ыыткыр үн-биле мынча дээн: «Ха-дуңма! Мен фарисей кижи оглу, фарисей мен+, өлүглерниң катап дирлиринге идегелим дээш+, шииттирип турарым бо».

7Ол ынча дээрге, фарисейлер биле саддукейлер аразынга маргылдаа үнгеш, чыыш ийи чарлы берген. 8Чүге дээрге саддукейлер өлүглер аразындан катап дирлири-даа, дээрниң төлээлери-даа, сүлде-сүнезиннер-даа чок дээр+, а фарисейлер ол бүгүге бүзүрээр турган. 9Оон алгы-кышкы үнген. Фарисейлер бөлүүнден чамдык ном-хоойлу тайылбырлакчылары туруп келгеш, маргыжа бергеннер: «Бо кижиде багай чүү-даа көрбейн тур бис. А ооң-биле сүлде-сүнезин азы дээрниң төлээзи+ чугаалашкан болза чүл?»[*]

10Маргылдаа күштүг алгыш-кырышче шилчий бээрге, рим баштың оларның Павелди үзе-чаза соп кааптарындан сезингеш, шериглеринге ынаар баткаш, ону шериглер чурттаар бажыңче алгаш баарын дужааган. 11Дараазында дүне Дээрги-Чаяакчы Павелге чедип келгеш: «Павел, дидим бол, чүге дээрге Мээң дугайымда Иерусалимге херечилеп турганың дег, Римге база херечилээр сен» – дээн+.

Иудейлерниң Павелге удур сүлчээзи

12Хүн үнүп кээрге, иудейлер аразында дугурушкаш, Павелди өлүрбээн шаанда, чүнү-даа ижип-чивес бооп даңгыраглааннар. 13Сүлчээге дөртен ажыг кижи киришкен. 14Олар Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш баштыңнарга баргаш: «Павелди өлүрбээн шаавыста, чүнү-даа ижип-чивес бооп даңгырагладывыс. 15Ынчангаш силер дээди иудей Чөвүлел-биле кады ооң херээн катап көөр-дүр деп чылдагааннааш, ону силерге эккээр кылдыр муң шериг баштыңынга сөстен чедириңер. А бис ону бээр эккел чыдырда-ла, өлүрүп каарынга белен бис» – дээннер.

16Сүлчээ дугайында Павелдиң чээни дыңнап кааш, шериглер чурттаар бажыңче киргеш, ол дугайында аңаа дамчыдыпкан. 17А Павел чүс шериг баштыңчыларының бирээзин кый деп алгаш: «Бо оолду баштыңыңче аппарам, ол аңаа бир чүве чугаалаар деп тур» – дээн.

18Демгизи оолду муң шериг баштыңынга эдертип эккелгеш, илеткээн: «Хоругдаттырган Павел мени кый деп алгаш, бо оолду силерже аппаарын диледи, чүге дээрге ол силерге бир-ле чүве чугаалаар дээн-дир».

19Баштың ол оолдуң холундан туткаш, өскээр чедип аппаргаш: «Меңээ чүнү чугаалаар бодадың?» – деп айтырган.

20Демги оол: «Иудейлер ооң херээниң тодаргай истелгезин чорудар чылдагаан-биле Павелди даарта дээди иудей Чөвүлелге чедирерин силерден дилээр бооп дугуржуп алдылар. 21Ынчалза-даа оларны дыңнаваңар, чүге дээрге дөртен ажыг кижи кедегде манап турар. Олар ону өлүрбээн шаанда чүнү-даа ижип-чивес бооп даңгыраглааш, ам силерниң айтыышкыныңар манап, белен турарлар-дыр» – деп харыылаан.

22Баштың ол оолга: «Меңээ чугаалаан чүвеңни кымга-даа чугаалавас сен» – деп дужаагаш, ону чорудупкан.

Павелди Кесарияже чорудупканы

23Баштың оон чүс шериг баштыңчызы ийи кижини кыйгырткаш, оларга: «Кесария чоруур кылдыр 200 чадаг шеригден, 70 аъттыг шеригден база 200 адыгжыдан белеткеңер. Хүн ашкандан бээр үшкү шакта үнеринге белен туруңар. 24Павелди Феликс чагырыкчыга+ бүдүн-бүрүн чедирер кылдыр, аңаа мундурар элчигеннерден белеткеңер» – деп дужааган.

25Ол ышкаш мындыг уткалыг чагаа бижип каан:

1. 26«Онза хүндүткелдиг чагырыкчы Феликске Клавдий Лисий байыр чедирип олур. 27Бо кижини иудейлер сегирип алгаш, бичии-ле болза өлүрүп каар частылар, ынчалза-даа мен шериглерим-биле келгеш, ону камгалап кагдым, чүге дээрге ол рим хамааты дээрзин билип алдым+. 28Ону буруудадып турар чылдагаанны билип алыр дээш, мен ону дээди иудей Чөвүлелге эккелдим+. 29Аңаа удур буруудадыышкыннар оларның боттарының ыдыктыг хоойлузунга хамааржыр дээрзин, ынчалза-даа өлүмге онаагы дег азы кара-бажыңга олуртку дег буруу ол кижиде чок дээрзин ылавылап көрдүм+. 30Ол кижиге удур сүлчээ барын дыңнааш+, мен ону ол-ла дораан силерже чорутканым бо. А ооң буруудадыкчыларынга аңаа удур херекти силерге киирерин дужаадым»[*].

31Шериглер дужаалды күүседип, Павелди ап алгаш, ону ол кежээ-ле Антипатридага эккелгеннер. 32Даартазында хүндүс аъттыг шериглер Павелди Кесарияже алгаш чорупкан, а артканнары чурттаар бажыңынче ээп келген. 33Кесарияга келгеш, Феликс чагырыкчыга чагааны тывыскаш, Павелди хүлээдип бергеннер. 34Чагааны номчааш, чагырыкчы Павелдиң кайы девискээрден келгенин айтырган. Ол Киликиядан келген деп билип алгаш+, 35Феликс: «Буруудадыкчыларың чедип кээрге, сээң херээңни дыңнаар мен» – дээн. Оон Павелди Иродтуң ордузунга[*] хоругдалга тударын дужааган.

24

Павелди буруудатканы

24^1Беш хүн эрткенде, Бурганның дээди бараалгакчызы Анания+ чоннуң чамдык баштыңнары-биле база Тертулл дээр хоойлучу-биле кады Кесарияга келгеш, иудейлерниң Павелге удур буруудадыышкынын чагырыкчының мурнунга илереткеннер. 2Павелди кый дептерге, Тертулл ону буруудадып, мынча дээн: 3«Онза хүндүткелдиг Феликс! Силерниң алызын бодаан башкарылгаңар ачызында бистиң чуртувус амыр-тайбыңга бүргеткен чурттап турарын база бистиң чоннуң амыдыралы экижээнин көрүп тур бис. Ол бүгүнү кажан-даа, каяа-даа улуг өөрүп четтириишкин-биле хүлээп көөр бис. 4Ам силерни оон ыңай шүүдедип турбазы-биле, бистиң кыскажак түңнээшкинивисти дыңнаарындан чажам дивезиңерни дилеп тур мен.

5Бис бо кижи корум-чурум үрекчизи дээрзин илередип алдывыс, ол – бүгү делегейге иудейлер аразынга үймээн үндүрүкчүзү-дүр+ база назаретчилерниң оспак бөлүүнүң удуртукчузу-дур[*]. 6-8Оон ыңай ол Бурганывыс өргээзин безин бужартадыр сагыштыг турду+, а бис ону тудуп алдывыс[*]. Ам Павелди байысаагаш, бистиң ону чүү дээш буруудадып турарывысты билип ап боор силер».

9Иудейлер ол бүгүнү шын деп бадыткааш, буруудадыышкынны деткээннер.

Феликстиң мурнунга Павелдиң чугаазы

10Чагырыкчы аңаа чугаалаарын айтырга, Павел мынча деп харыылаан: «Хөй чылдар дургузунда бо чонга шииткекчи болуп келгениңерни билир болгаш, бодумнуң херээмни өөрүшкү-биле камгалаар-дыр мен. 11Иерусалимге мөгейиг кылып келгенимден бээр, он ийи хүнден үр болбаанымны билип ап боор силер. 12Мээң буруудадыкчыларым Бурганның өргээзинге кандыг-бир кижи-биле маргыжып турганымны азы синагогага болгаш хоорайның өске-бир черинге улусту үймээнче ыдалап турганымны көрбээннер. 13Олар мени ам буруудадып турар чүвезин херек кырында бадыткап шыдавас-тыр. 14Ындыг-даа болза, оларның „оспак бөлүк“ деп турары өөредиг ёзугаар ада-өгбевистиң Бурганынга бараан бооп турарымны миннир-дир мен. Ыдыктыг хоойлу болгаш медээчилерниң номнарында бижиттинген бүгү чүвеге бүзүрээр мен. 15Бурган Бодунга шынчы-даа, шынчы эвес-даа улусту катап диргизер дээрзинге+ олар боттары идегээри дег, мен база ындыг идегелдиг мен. 16Ынчангаш Бурганның болгаш улустуң мурнунга кезээде арыг арын-нүүрлүг болур дээш+, шыдаар шаам-биле чүткүп чоруур мен.

17Чонумнуң ядыы улузунга чыгганым ачы-дуза үлеп бээр+ база Бурганга өргүлдер салыр дээш, хөй чыл аян-чорук соонда, Иерусалимге ээп келгеним ол. 18Арыгланыр ёзулалды кылганым соонда+, Бурганның өргээзинге кээп, өргүл салып турумда, мени тып чедип келген чүве. Улус-даа үйметпээн, шимээн-дааш-даа үндүрбээн кижи мен. 19А ол ышкаш Асиядан келген элээн каш иудей аңаа турган чүве. Мени буруудадыр барымдаалары бар болза, силерниң мурнуңарга чугаалаар ужурлуг улус ол-дур. 20Азы мени дээди иудей Чөвүлелге байысаап турда, кандыг буруумну истеп тыпканын мында келген улус чугаалап берзин. 21Байгы-ла буруум – аңаа тургаш: „Өлүглер аразындан катап дирлиринге бүзүрелим дээш, бөгүн мени шиидип тур силер“ – деп алгырганымда бооп чадавас»+.

22Ону дыңнааш, Дээрги-Чаяакчының оруун эки билир Феликс херекти дыңнаарын соңгаарлаткаш: «Силерниң херээңерни муң шериг баштыңы Лисий кээрге, сайгарып көөр мен» – дээн. 23Ол чүс шериг баштыңчызынга: «Павелди хоругдалга тудуңар, ынчалза-даа аңаа элээн хосталгадан бериңер база ооң эш-өөрүнге ол дээш сагыш човап кээрин хоруваңар» – деп дужааган.

24Элээн каш хүн эрткенде, Феликс еврей сөөктүг кадайы Друзилла-биле кады чедип келген. Ол Павелди келдирткеш, Иисус Христоска бүзүрел дугайында ооң чугаазын дыңнап эгелээн. 25Ынчалза-даа Павел чөптүг чорук, кижиниң бодун өйлээр ужурлуунуң база Бурганның ам кээр шииткели дугайында чугаалап эгелээрге, Феликс корга бергеш: «Амдыызында чоруй бар, чайланы берзимзе, келдиртиптер мен» – дээн+. 26Ооң кадында Павел аңаа хээли саналдаар ирги бе деп, Феликс идегээн чүве-дир, ынчангаш бо-ла ону кыйгыртып эккээр, ооң-биле чугаалажыр турган. 27А ийи чыл эрткен соонда, Феликсти Порций Фест солуп келген. Иудейлерниң күзелин хандырар дээш, Феликс Павелди кара-бажыңга арттырып каан.

25

Павелдиң императорнуң шиитпирин негээни

25^1Чагырыкчы апарганының соонда үш хүн эрткенде, Фест Кесариядан Иерусалимче чорупкан. 2Иерусалимге Бурганның дээди бараалгакчылары, иудейлерниң даргалары Фестке келгеш, Павелге удур буруудадыышкыннарын хүлээткеш, оон дилег кылып: 3«Биске хайыралыыңның демдээ кылдыр Павелди Иерусалимче чорудуп көр» – деп турганнар. А боттары ону орук ара өлүрүп каарын дугуржуп алганнар+. 4Ынчаарга Фест: «Павелди Кесарияда хоругдап каан, а бодум база удавас ынаар чеде бээр мен. 5Баштыңчыларыңарның чамдыызы мээң-биле кады баргаш, ол кижи кандыг-бир херек үүлгеткен болза, ону буруудатсыннар» – деп харыылаан.

6Иерусалимге сес-он хүн тургаш, Фест Кесарияже ээп келген. А даартазында хүндүс шииткекчиниң олудун ээлепкеш, Павелди эккээрин дужааган. 7Павел чедип кээрге, Иерусалимден келген иудейлер ону долгандыр турупкаш, хөй-ле аар кем-херек үүлгеткен деп буруудадып эгелээннер, ынчалза-даа буруудадыышкыннарын шынзыдып шыдавааннар. 8А ол бодун агартынып, мынча дээн: «Мен иудейлерниң ыдыктыг хоойлузунга-даа, Бурганның өргээзинге-даа, императорга-даа удур кем-херек үүлгетпээн мен».

9Фест иудейлерге эки кижи бооп көстүр бодаан, ынчангаш ол Павелден: «Сеңээ удур буруудадыышкыннар ёзугаар сени аңаа шиидейн, Иерусалимче баар сен бе?» – деп айтырган.

10Павел аңаа мынча деп харыылаан: «Мен императорнуң эрге-хоойлузунуң адаанда мен+, мени шиидер ужурлуг чер бо-дур. Иудейлерге бак чүнү-даа кылбаан мен, ону эки билир силер. 11Мен кем-буруулуг база өлүмге төлептиг чүүл үүлгеткен болзумза, өлүрүнден чажам дивес мен. Ынчалза-даа бо улустуң мени буруудадып турар чүүлдери меге болза, кымның-даа мени оларга тудуп бээр эргези чок. Ынчангаш императорнуң бодунуң шиитпирин негеп тур мен![*]»

12Бодунуң чөвүлели-биле чугаалашкаш, Фест: «Императорнуң шиитпирин негээн болганыңда, императорже чоруур сен» – деп харыылаан+.

Фестиң Павелдиң херээн Агриппага тайылбырлааны

13Элээн үе эрткенде, Агриппа хаан биле ооң дуңмазы Вереника[*] Фест чагырыкчыга байыр чедирип, Кесарияга келгеннер. 14Олар аңаа элээн хөй хүн болганда, Фест Павелдиң херээн хаанга мынчаар тайылбырлаан: «Мында Феликс турда-ла хоругдаттырган бир кижи бар. 15Мен Иерусалимге турумда, Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш иудейлерниң даргалары ону буруудаткан чүве. Олар ону шиидерин негеп турду. 16Мен оларга буруудаттырган кижини буруудадыкчыларының мурнунга тургузуп, нүүртештирбейн база аңаа камгаланыр арга бербейн, өлүмге шиидери рим ёзу-дүрүмге таарышпас дээрзин чугааладым. 17А ол иудейлер бээр чедип кээрге, мен соңгаарладып турбайн, даартазында-ла шииткекчиниң олудунга саадапкаш, демги кижини эккээрин дужаадым. 18Ооң буруудадыкчылары туруп келгеш, мээң олардан дыңнаар бодааным чаңгыс-даа буруудадыышкын кылбадылар. 19Харын олар ооң-биле оларның чүдүлгезиниң дугайында+ база бир-ле өлүп калган Иисус дугайында кандыг-бир маргылдаа үндүрдүлер, а Павел ол Иисус дириг дээрзин шынзыдып турду. 20Бо херекти шиитпирлээр аайын тыппайн: „Иерусалимге баргаш, аңаа шииттирерин күзээр сен бе?“ – деп, оон айтырган мен. 21А Павел ооң херээн император көөр кылдыр маңаа арттырарын негээш турар боорга, ону императорже чорудуптар арга тывылгыже, хоругдалга хевээр тударын дужаадым».

22Агриппа Фест чагырыкчыга: «Мен бодум база ол кижини дыңнаксап тур мен» – дээн.

Фест: «Эртен дыңнаар сен» – деп харыылаан.

23Даартазында хүндүс Агриппа биле Вереника байырланчыы кончуг байдалдыг шииткел черинче кирип келгеннер. Олар-биле кады шериг баштыңнары болгаш хоорайның алдар-хүндүлүг улузу келген. Фест Павелди эккээрин дужааган. 24Оон Фест мынча дээн: «Агриппа хаан болгаш мында моорлап келген бүгү улус! Иерусалимге база маңаа – Кесарияга эңдерик хөй иудейлерниң аңаа буруу онаап: „Ону амылыг арттырып болбас!+“ – деп алгыржып турганы кижизин көрүп тур силер. 25Ынчалза-даа мен ол кижини өлүрүп шиитки дег чүнү-даа тыппайн баргаш+, ол боду императорнуң шиитпирин негээн болганда, ону Римче чорудар деп шиитпирледим. 26Ынчалза-даа менде ооң дугайында дээрги императорга бижиптер хире тодаргай чүү-даа чок-тур. Ынчангаш бо сайгарылганың соонда бижипки дег чүве билип алыр дээш, ону силер бүгүдениң, ылаңгыя Агриппа хаан силерниң, мурнуңарга үндүрүп эккээрин дужаадым. 27Мен бодаарымга, хоругдаттырган кижиниң кем-буруузун айытпайн чорудуптары сарыыл чок болгу дег-дир».

26

Агриппаның мурнунга Павелдиң чугаазы

26^1Агриппа Павелге: «Сеңээ агартынар арга берип турар-дыр» – дээн. Павел ынчан холун көдүрүп медээлээш, бодун камгалаан чугаазын эгелээн+:

2«Агриппа хаан! Иудейлерниң хамык буруудадыышкыннарынга удур бодумну камгалап, бөгүн силерниң мурнуңарга турар аргалыг болганымны аас-кежик деп санап тур мен. 3Артында-ла иудейлерниң хамык ёзу-чаңчылдарын болгаш маргылдаалыг айтырыгларын кончуг эки билир болгай силер. Ынчангаш мени шыдамыккай дыңнаарыңарны дилеп тур мен.

4Бичиимден бээр чер-чуртумга база Иерусалимге канчаар чурттап келгенимни иудейлер шупту эки билир+. 5Олар мени шагдан тура таныыр болгаш, чүдүлгевистиң эң шыңгыы чаңчылдарын, дүрүмнерин сагып, фарисей болуп келгенимни+, күзээр-ле болза, бадыткап шыдаарлар. 6А бөгүн Бурганның өгбелеривиске берген аазаашкынынга идегелим дээш, шииткел черинде тур мен. 7Бистиң он ийи аймаавыс+ ол аазаашкынның бүдерин манап, дүн-хүн дивейн, Бурганга бараан бооп турар. Шак ол идегелим дээш, иудейлер мени буруудадып турар-дыр, о, Агриппа хаан! 8Иудейлер, Бурганның кижилерни өлүглер аразындан катап диргизиптер аргалыын чүге бүттүнер аргажок чүве кылдыр бодаар силер?+
9Мен бодум база Назарет чурттуг Иисуска удур болдунар-ла бүгү чүүлдү кылыр ужурлуг мен деп бодап чордум+. 10Мен ол бүгүнү Иерусалимге кылып, Бурганның дээди бараалгакчыларындан эрге алгаш, Ооң хөй улузун кара-бажыңче киир октап турдум+. А оларны өлүрүп каарга, мен ону деткип турган мен. 11Шупту синагогаларга оларга кеземче онаап, Иисусту бак сөглээринче албадап шаг болган мен. Оларга удур аажок килеңнээш, Иудеядан дашкаар хоорайларга безин оларны истеп-сүрүп турган мен+.

12Бир катап шак ол сорулга-биле Бурганның дээди бараалгакчыларындан бүрүн эрге болгаш даалга алгаш, Дамаск хоорайже бар чыткан мен+. 13Дүъш чедип турда, орукка чорааш, хенертен дээрден чайыннаан, хүнден-даа чырыткылыг чырык көрүп каан мен, Агриппа хаан. Ол чырык мээң база мээң-биле кады чораан өөрүмнүң карактарывысты чылчырыктадыпкан. 14Бис шупту черже кээп дүшкен бис, оон меңээ еврей дылга: „Савл! Савл! Мени чүге истеп-сүрүп тур сен? Сени сүрген кымчыже бажың чайгаш, хей-ле бодуңга хора чедирер сен“ – дээн үн дыңнап каан мен. 15Мен: „Кым силер, Дээрги?“ – деп айтырган мен. Ынчан Дээрги-Чаяакчы меңээ мынча деп харыылаан: „Мен дээрге истеп-сүрүп чорууруң Иисус-тур мен. 16Бут кырынга туруп кел. Мен сеңээ көзүлгеш, сени бараан болукчум кылдыр шилип, Мени көргениңниң болгаш сеңээ ам-даа көргүзер чүүлүмнүң херечизи кылып алдым. 17Сени бодуңнуң чонуңдан база сени ам оларже чорудуптарым өске чоннар улузундан камгалаар мен. 18Оларның бачыттары өршээттинзин дээш, а ол ышкаш Меңээ бүзүрээниниң ачызында Бурганның ыдыктаан чонунуң аразынче кирзиннер дээш, сен оларның карактарын ажыдар база дүмбей караңгыдан – чырыкче+, эрликтиң чагыргазындан+ – Бурганче ээлдирер сен“.

19Ынчангаш, Агриппа хаан, дээрден ажыдыышкынга удурланыр аргам чок болган. 20Баштай Дамаскыга+, а ол ышкаш Иерусалимге, оон бүгү Иудеяга база өске чоннар улузунга суртаалдай берген мен. Олар бачыттарын миннип, Бурганче ээлзиннер дээш база ылап-ла ындыызын бадыткаар ажыл-херектерден кылзыннар дээш, суртаалдап турган мен. 21Ооң ужурунда иудейлер мени Бурганның өргээзинге сегирип алгаш, өлүрер деп турганнары ол-дур+. 22Ынчалза-даа Бурган меңээ бөгүнге чедир дузалап турар болгаш, ам мында бүгү чоннуң – улугнуң-даа, бичениң-даа мурнунда туруп алган, херечилеп тур мен. Медээчилер болгаш Моисейниң өттүр билип медеглээнинден өске чүнү-даа чугаалавайн тур мен: 23Христос хилинчекти көрүп эртер база өлүглер аразындан эң-не баштай катап дирлип кээр+, Ол иудейлерге болгаш өске чоннар улузунга чырыкты эккээр+ деп чугаалап тур мен».

Павелдиң Агриппаны бүзүредирин оралдашканы

24Павел ам-даа агартынып турда, Фест ону ыыткыр үн-биле: «Сээң угааның солуудаан-дыр, Павел! Хөй эртем-билииң сени сээдеңнедипкен-дир!» – деп үзе кирипкен.

25Павел: «Мен сээдеңневээн мен, хүндүлүг Фест, чугаалап турар чүвем алыс шынныг-даа, сарыылдыг-даа – дээн. – 26Агриппа хаан ол бүгүнү эки билир, ынчангаш ооң-биле хостуг чугаалажып болур мен. Чүү-даа чүве ооң кичээнгейиниң кыйыы-биле эртпээн деп бодаар мен, чүге дээрге бо бүгү чүүлдер хамык улус мурнунга болган болгай. 27Агриппа хаан! Бурганның медээчилеринге бүзүрээр силер бе? Мен билир мен – бүзүрээр силер».

28Агриппа Павелге: «Сен мени база ындыг дораан христиан кижи кылып алыр бодадың бе?» – дээн.

29Павел: «Ол хуусаа үр-даа, кыска-даа болган болза, чаңгыс силер эвес, а бөгүн мени дыңнап турар бүгү улус, чүгле бо илчирбелер чокка+, мен дег болу бээриңер дээш, Бурганга тейлеп тур мен» – деп харыылаан.

30Хаан, а ооң-биле кады чагырыкчы, Вереника база олар-биле кады олурган шупту улус ынчан туруп келген. 31Олар үнгеш, аразында мынча деп чугаалажы бергеннер: «Бо кижи ону хоругдагы дег азы өлүргү дег чүү-даа чүве кылбаан-дыр»+. 32А Агриппа хаан Фестке: «Ол кижи боду императорнуң шиитпирин негевээн болза+, ону ам хостап болур турган-дыр» – дээн.

27

Павелдиң Римче чорупканы

27^1Италияже эжиндирип чоруптарын шиитпирлээнивис соонда+, Павелди база өске-даа чамдык хоругдаттырган улусту императорнуң тускай батальоннуң чүс шериг баштыңчызы Юлийге хүлээдип берген. 2Адрамит хоорайдан Асияның эриктеринче эжиндирип үнүпкен корабльга олурупкан бис. Бистиң-биле кады Фессалоника чурттуг македончу Аристарх чораан+. 3Даартазында хүндүс Сидон хоорайга эжиндирип келген бис. Юлийниң Павелге хамаарылгазы кижизиг болган. Ол Павелдиң хереглээн чүвезин тып берип, сагыш човаашкынын көргүзер дээн эш-өөрүнге баргаш кээр арганы аңаа берген. 4Бис оортан далайже үнгеш, дедир хаттар хадаанындан Кипрни хаттардан ыжыктаан талазы-биле эжиндирип эрттивис. 5Киликия биле Памфилияның эриктерин чуй чалгып чыдар далайны кежир эжиндиргеш, Ликияның Мира хоорайга келген бис. 6Аңаа шериг баштыңчызы Италияже эжиндирип бар чораан Александриядан келген корабль тып алгаш+, бисти аңаа олуртупкан.

7Хөй хүннер иштинде удур хат хадаанындан оожум эжиндирзе-эжиндирзе, арай боорда Книд хоорайның чаны-биле эрттивис. Удур хаттар хадаанындан оруувус уламчылап чадааш, Салмон шенектиң чоогу-биле Крит ортулуктуң хаттардан ыжык талазын дургаар эжиндирип каан бис. 8Улуг күжениг-биле ооң кыдыын дургаар эжиндиргеш, Ласея хоорайдан ырак эвесте Эки Өртээлдер дээр черге келген бис.

9Хөй хүннерни чидирген болгаш, эжиндирери озалдыг апарган, эң чугула иудей шээр хүнү[*] база эрткен турган. Ынчангаш Павел мынча деп сагындырган: 10«Дыңнаңарам! Бистиң аян-чоруувус чүгле корабль биле чүъкке эвес, а улуска база улуг бергедээшкиннер болгаш айыыл-халап-биле эртерин көрүп тур мен». 11Ынчалза-даа шериг баштыңчызы Павелди дыңнавайн, корабль ээзи биле башкарыкчының сүмезин эдерген. 12Ук өртээл аңаа кыштаарынга таарышпас боорга, далайжыларның хөй кезии оортан далайже үнгеш, болдунар болза, Критте Финик өртээлге четкеш, кышты аңаа ажарын шиитпирлээн. Финик дээрге мурнуу-барыын база соңгу-барыын чүктерже углай ажык чыдар өртээл турган.

Шуурган

13Мурнуу чүктен оожум хат хадыырга, «Биске херек чүве чогум-на ол-дур» дээш, далайжылар якорун көдүргеш, Криттиң эриин дургаар эжиндирип чорупканнар. 14Ынчалза-даа удаваанда ортулуктан бисче «соңгу-чөөн чүктүң хады» деп адаар күштүг шуурган хөме хадып келген+. 15Корабль шуурганга алзыпкаш, хат удур чоруп чадап каан. Бис ынчан чалгыгларга чагыртып, олар бисти кайнаар углай-дыр, ынаар октадып чоруп берген бис. 16Кавда дээр бичии ортулуктуң ыжык талазы-биле эжиндирип эртип бар чыткаш, аңаа камгалал хемезин арай боорда быжыглап алдывыс. 17Ону өрү көдүргеш, корабльдың адаа-биле чоон хендирлер өттүргеш, куржай шарып алган бис. Сирт деп элезинниг сыык черге хептели бээринден сезингеш, корабльдың парустарын дүжүрүп каапкаш, хат аайы-биле чоруп берген бис. 18Шуурган шыдажыр аргажок киткээрге, даартазында хүндүс корабльдың чүъгүн дүжүр октап эгелээн бис+. 19А үшкү хүнде дериг-херекселдиң кезиин улус боттарының холдары-биле корабльдан дүжүр октапкан. 20Хөй хүннер дургузунда хүн-даа, сылдыстар-даа көрбедивис, а күштүг шуурган киткеп-ле турган. Адак соонда камгалал алыр кандыг-даа идегел ышкындырган.

21Улус дыка үр чүнү-даа чивээн турган. Павел ынчан туруп келгеш, мынча дээн: «Силер мээң сүмем дыңнап, Криттен эжиндирип үнмес турган-дыр силер, эш-өөр. Ынчанган болза, бо хамык айыыл-халапка, чидиригге таварышпас ийик бис. 22Ынчалза-даа ам сорук кириңер: силерниң кайыңар-даа өлбес-тир, а чүгле корабль бустур-дур. 23Эрткен дүне мээң мөгейип, бараан бооп чоруурум Бурганның төлээзи меңээ келгеш барды+. 24Ол меңээ: „Павел, кортпайн көр. Императорнуң мурнунга турар ужурлуг сен+, ол дээш, Бурган Бодунуң авыралы-биле кады эжиндирип чорууруң бүгү улуска амы-тынны хайырлаар-дыр“ – диди. 25Ынчангаш сорук кириңер, эш-өөр. Мен Бурганга база бүгү чүвениң Ооң чугаалаан аайы-биле болурунга бүзүрээр мен. 26Бисти кандыг-бир ортулукче үндүр октаптар ужурлуг»+.

27Он дөрткү дүн дүшкенде, чалгыглар бисти Адриатика далайынга[*] чайгап чораан. Дүн ортузунда далайжылар чоогувуста бир-ле чер барын билип кааннар. 28Олар сугнуң тереңин хемчээрге, дөртен хире метр болган. Элээн болгаш, катап хемчээрге, үжен хире метр болган. 29Бисти хаяларже үндүр октаптарындан корткаш, далайжылар корабльдың артыы талазындан дөрт якорь бадыргаш, хүн дүрген-не үнүп келзин дээш, мөргүп турганнар. 30Олар корабльдан дезерин оралдажып, корабльдың думчуундан якорь бадырган улус болуп, камгалал хемезин сугже дүжүре бергеннер. 31А Павел шериг баштыңчызы болгаш шериглерге: «Олар корабльга артпас болза, силер дириг артарын кордаваңар» – дээн. 32Шериглер ынчан хемени тудуп турган чоон хендирлерни үзе шааптарга, ол далайже кээп дүшкен.

33Даң адар душта Павел хамык улуска чемненип алыры эки боор деп чугаалап эгелээн: «Бөгүн силерниң дириг үнер дээн манаашкыныңарның он дөрткү хүнү-дүр. Ол үе иштинде чүнү-даа чивээн болгай силер. 34Ынчангаш чемненип аарыңарны сүмелеп тур мен. Амы-тынныг артар дизиңерзе, ол силерге эргежок чугула, кайыңарның-даа бажындан чаңгыс-даа дүк черже кээп дүжүп читпес+». 35Павел ынча дээш, хлебти алгаш, бүгү улустуң мурнунга Бурганга өөрүп четтиргеш, үлежип+, чий берген. 36Улус шупту сорук кирип, чемненип алган.

37А корабльга шупту 276 кижи турган бис. 38Тоттур чемненген соонда, кызыл-тасты далайже дүжүр октап, корабльды чиигедип эгелээн бис.

Корабльдиң озал-ондакка таварышканы

39Даң адып кээрге, далайжылар элезинниг эриктиг мугулдур көрүп кааннар, ынчалза-даа чүү деп чер дээрзин билбес болганнар. Олар, болдунар чүве болза, корабльды сыык черге кадалдыр олуртуптарын шиитпирлээннер. 40Якорьларны далайже дүлүпкеш, корабльды башкарар эшкииштер быжыглаан хендирлерни одура кезипкеш, хат корабльды аппаары-биле бичии парус көдүргеш, эрикче эжиндирип чорупкан бис. 41Корабль элезинниг шенекке үскеш, сыык черге кадалы берген. Думчуу хандыр кадалгаш, шимчевейн барган, а артыы талазын күштүг чалгыглар буза шаап эгелээн.

42Хоругдаттырганнардан чаңгызы-даа эштип чорупкаш, дезе бербезин дээш, шериглер оларның шуптузун өлүрер деп шиитпирлеп алган. 43Ынчалза-даа шериг баштыңчызы Павелдиң амы-тынын камгалаар дээш+, оларның ол сагыжын күүседиринге шаптыктап каан. Ол эштип билир улусту сугже баштай шурай бергеш, эрикке чедир эштирин дужааган. 44Арткан улуска калбак ыяштар болгаш корабльдың бузундуларындан туттунгаш, амы-тынын камгалаарын айыткан. Ынчалдыр хамык улус эрикке чеде берген, кым-даа дүжүп өлбээн болган.

28

Мальта ортулукка

28^1Эрикче бүдүн-бүрүн үнүп келгеш, ортулуктуң ады Мальта дээрзин билип алган бис. 2Ооң чурттакчылары бисти экииргээ аажок уткуп-хүлээп алганнар. Чаъс чаап эгелээш, соой бээрге, олар одаг салгаш, бисти чалап алганнар. 3Павел куспак долдур чээрген чыггаш, отче киир октап турда, чалбыыштан дескен чылан союп үнгеш, ооң холунга астына берген. 4Павелдиң холунда халаңнаан чылан көргеш, ол чер чурттуг улус аразында мынча дээннер: «Чигзиниг чок, бо кижи өлүрүкчү турган боор, чүге дээрге ол далайга дүжүп өлбезе-даа, хай-бачыт дээш өжээн негээр бурган ону дириг арттырбады». 5Ынчалза-даа Павел чыланны отче дүжүр силгиптерге, ол аңаа кандыг-даа хора чедирбээн+. 6А улус ону ыжып эгелээр боор азы өлүг кээп дүжер боор деп бодаан. Ындыг-даа болза, үр манап келгеш, ооң-биле кандыг-даа айыыл-халап болбаанын көргеш, сагыш-бодалын өскертип: «Ол кижи – бурган-дыр» – дижи бергеннер+.

7Ол черден ырак эвеске ортулук чагырыкчызы Публийниң ээлел чери турган. Ол бисти бажыңынче чалааш, үш хүн дургузунда хүндүлеп келген. 8А ол үеде Публийниң ачазы халыын аарыы болгаш кыжыктан аарааш, дөжээнден турбайн чыткан чүве-дир. Павел ооң өрээлинче киргеш, мөргүп алган соонда, аңаа холдарын дээскеш, экиртип каан+. 9Ол болуушкунну көргеш, ортулукта чурттаан өске-даа аарыг кижилер чедип кээп, экирип турганнар. 10Олар өөрүп четтиргенин илередип, биске хөй-ле хүндүткел көргүскеннер, а кажан улаштыр эжиндирип чоруур деп турувуста, олар бисти орукка эргежок чугула херек бүгү чүве-биле хандырдылар.

Мальтадан Римче

11Үш ай эрткенде, Александриядан келгеш+, ол ортулукка кыштаан «Ийис бурганнар» дээр корабльга эжиндирип чорупкан бис. 12Оон Сиракузы хоорайга келгеш, аңаа үш хүн турдувус. 13Оон эжиндирип үнгеш, Ригия хоорайга келдивис. Даартазында хүндүс мурнуу чүктен хат хадый бээрге, ийиги хүнде Путеолы өртээлге эжиндирип келдивис. 14Бис ол черден бүзүрээн ха-дуңмавыс тып аарывыска, олар бисти аңаа чеди хүн хире олар-биле кады турарын дилээннер. А ооң соонда ам-на Римге келдивис.

15Хоорайда ха-дуңмавыс бистиң дугайывыста дыңнап кааш, мырыңай Аппийниң шөлүнге база Үш Шайлааракка уткуп үнүп келгеннер. Оларны көргеш, Павел Бурганга өөрүп четтиргеш, сорук кире берген. 16Римге кээривиске[*], Павелди бир шериг кижиге кадарткаш, аңгы чурттаарын чөпшээреп каан.

Павелдиң Римге суртаалдааны

17Үш хүн эрткенде, Павел иудейлер аразында эң алдар-хүндүлүг улусту чыып алган. Олар чыглып кээрге, ол мынча деп чугаалаан: «Ха-дуңма! Бистиң чонга база ада-өгбелеривистиң ёзу-чаңчылдарынга удур үүлгеткен чүвем чок-даа болза, мени Иерусалимге тудуп хоругдааш, рим эрге-чагырга улузунга хүлээдип берген. 18Олар мени истеп байысаагаш, өлүрүп шиитки дег чүү-даа чүве үүлгетпээн боорумга, хостап салыр деп турдулар+. 19Ынчаарга иудейлер аңаа удурланыр боорга, императорнуң шиитпирин негээр ужурга таварыштым, ындыг-даа болза, бодумнуң чонумга удур кандыг-даа буруудадыышкын менде чок. 20Силерге ужуражып, ол дугайында чугаалажыр дээш, бөгүн силерни чыылдырып алдым, чүге дээрге мени бо илчирбе-биле Израильдиң идегели дээш демирлээн-дир».

21Олар аңаа: «Бис Иудеядан сээң дугайыңда кандыг-даа чагаалар албаан бис, оон келген ха-дуңмавыстың чаңгызы-даа сээң дугайыңда биске дыңнатпаан, багай чүү-даа чугаалаваан. 22Ындыг-даа болза, үзел-бодалың дугайында сенден боттарывыс дыңнаксап тур бис, чүге дээрге улус чер болганга ол өөредигге удурланып турарын дыңнаан бис» – дээннер.

23Оларның Павел-биле дугуржуп алган хүнүнде оон-даа хөй иудейлер ооң чурттап турган черинге чедип келгеннер. Павел эртенден кежээге чедир Бурганның Чагыргазының дугайында оларга тайылбырлап база херечилеп, Моисейниң хоойлузу болгаш медээчилерниң номнарынга үндезилээш+, Иисустуң дугайында оларга шынзыдып келген. 24Чамдык улусту ол бодунуң сөстери-биле бүзүредип шыдаан, а өскелери бүзүревейн барган. 25Олар аразында маргыжып эгелээш, тарап чоруур деп турда, Павел оларга түңнел сөстерин чугаалаан: «Ыдыктыг Сүлде Исайя медээчиниң аксы-биле ада-өгбелериңерге алыс шынны чугаалап каан-дыр+:

26„Барып, бо чонга: ‘Дыңнааш-даа, угаап билбес-тир силер,
көргеш-даа, эскербес-тир силер’ – деп чугаала.

27‘Бо чоннуң чүректери дашталып калган,
ол кулаан кумнап, караан хаптап алган.

Оон башка олар караа-биле көрүп, кулаа-биле дыңнап,
чүрээ-биле угаап билиптер турган ийик;
оон башка олар Менче эглип кээп кээр ийик,
а Мен оларны экиртир ийик мен’ – деп чугаала“+.

28-29Ынчангаш Бурган Бодунуң камгалалын өске чоннар улузунче чорутканын+ база олар ону дыңнап каары силерге билдингир болзун!»[*]

30Павел Римге, хөлезинин боду төлеп турганы бажыңга бүдүн ийи чыл иштинде чурттап, аңаа ужуражып келген кижи бүрүзүн хүлээп ап турган. 31Ол Бурганның Чагыргазын дидими-биле, доктар чокка суртаалдап+, Дээрги Иисус Христостуң дугайында улуска өөредип келген.

* 1:4 Азы: «Оларны чаңгыс черге чыып алгаш».

* 1:12 Иудей раввиннерниң ыдыктыг хоойлуну боттарының тайылбырлаарын ёзугаар улуска амыр-дыш хүнүнде эртерин чөпшээрээни чер аразы (бир километр хире хемчээл).

* 2:15 Үшкү шак – иудейлер чүгле эртенги мөргүл соонда чем чиир турган болгаш, ындыг эрте эзирик болбас ужурлуг турган.

* 2:43 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Иерусалимге» деп сөстү немээн.

* 3:22 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Ада-өгбеңерге» деп сөстерни немээн.

* 7:37 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Ону дыңнап чоруңар» деп сөстерни немээн.

* 8:36-37 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Филипп: „Сеткилиңер ханызындан бүзүрээр болзуңарза, болдуна бээр“ – деп харыылаан. А дүжүмет мынча дээн: „Иисус Христос – Бурганның Оглу ылап дээрзинге бүзүреп тур мен“» деп сөстерни немээн.

* 8:39 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Дээрги-Чаяакчының Сүлдези Филиппти алгаш барган» эвес, а «Ыдыктыг Сүлде дүжүметче бадып келген, а Филиппти Дээрги-Чаяакчының төлээзи алгаш барган» деп бижээн.

* 9:5-6 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «„Сени сүрген кымчыже бажың чайгаш, хей-ле бодуңга хора чедирер сен“. Ол коргуп-сүртеп, мынча дээн: „Дээрги, чүнү кылырын дужаар силер?“ Дээрги-Чаяакчы аңаа мынчаар харыылаан...» деп сөстерни немээн.

* 10:6 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Сени база бүгү өг-бүлеңни камгалаар сөстерни ол сеңээ чугаалап бээр» деп сөстерни немээн.

* 10:30 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Бо өйде» эвес, а «Бо өйге чедир шээрленгеш» деп бижээн.

* 12:1 Ирод Агриппа бирги – Улуг Ирод хаанның оглунуң оглу, бистиң эраның 41-44 чылдарында Иудея биле Самарияның хааны.

* 12:25 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Иерусалимче ээп келгеннер» эвес, а «Иерусалимден Антиохияже ээп келгеннер» деп бижээн.

* 13:8 Элима – 6-гы шүлүкте Вариисус (арамей дылда «Иисустуң оглу» дээни ол) деп адап турар ол-ла кижи.

* 13:18 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Шыдажып келген» эвес, а «Сагыш човап келген» деп бижээн.

* 13:19-20 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Ооң соонда Самуил медээчиниң үезинге чедир Бурган оларга 450 чыл дургузунда баштыңчылар берип келген» деп бижээн.

* 13:42 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Улус» эвес, а «Өске чоннар улузу» деп бижээн.

* 14:10 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Дээрги Иисус Христостуң ады-биле сеңээ чугаалап тур мен» деп сөстерни немээн.

* 14:12 Зевс – бурунгу грек шажын-чүдүлгеде кол бурган. Гермес – айбычы бурган.

* 14:18 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Болгаш бажыңнарынче чана бээр кылдыр бүзүредип алганнар» деп сөстерни немээн.

* 14:19 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Элчиннер дидими-биле суртаалдап турда, „Оларның чугаазында шын чүве чок, шуптузу меге-дир“ деп тургаш, чонну оларны каапкаш баар кылдыр бүзүредип алганнар» деп сөстерни немээн.

* 15:4 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Бүгү чүвезин» деп сөстерге «База Ооң бүзүрелдиң эжиин өске чоннар улузунга канчаар ажыдып бергенин» деп сөстерни немээн.

* 15:20, 29 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Ол ышкаш боттарыңарга кылырын күзевээн чүвеңерни өске улуска база кылбаңар» деп сөстерни немээн.

* 15:24 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Кыртыжап демдектеттирер база Моисейниң хоойлузун сагыыр ужурлуун чугаалааш» деп сөстерни немээн.

* 15:29 15:20-де немелде тайылбырны көр.

* 15:33-34 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Ынчалза-даа Сила ол черге артып каарын шиитпирлээн, а Иуда Иерусалимче чана берген» деп сөстерни немээн.

* 16:7 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Иисустуң» деп сөс таварышпайн турар.

* 17:19 Афинының эң ат-сураглыг хамаатыларындан тургустунган чөвүлелдиң хуралдаарда чыглыр тейи база ол чөвүлелдиң ады. Ареопагтың кежигүннери шииткекчилерниң бүрүн эргелерин база эдилеп чорааннар.

* 18:5 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Павел бодунуң бүгү үезин суртаал кылырынга бараалгадып» эвес, а «Павел Сүлдеге албадаткаш» деп бижээн.

* 18:6 Павелдиң ынчаар кылганы иудейлерниң бүзүрел чогун ооң ам черле шыдажыр арга чок апарганын херечилеп турар (Неем. 5:13 көр).

* 18:7 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Тит» деп ат таварышпайн турар.

* 18:21 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо шүлүкке «Чоокшулап олурар байырлалды Иерусалимге уткуурум эргежок чугула-дыр» база «А Акила биле Прискилла Эфеске артып калганнар» деп сөстерни немээн.

* 20:4 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Үдеп чорааннар» деп сөстерге «Асияга чедир» деп сөстерни немээн.

* 20:15 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Самос ортулукка доктаадывыс» деп сөстерге «Оон Трогиллийге барыпкаш» деп сөстерни немээн.

* 22:23 Хеп ора согары, агаарже довурак чажары – Бурганны бак сөглээн сөстер дыңнааш (оларның билиишкини-биле), иудейлерниң хөлзеп-доюлганын көргүскени ол болур.

* 23:3 Агартыр чугайлаан хана – дора көрүп, бак сөглээн уткалыг сөстер болур (Мф. 23:27 көр).

* 23:9 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Бурганга удурланган болбас бис бе?» деп сөстерни немээн.

* 23:30 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Байырлыг, менди-чаагай!» деп сөстерни немээн.

* 23:35 Иродтуң ордузу – Улуг Ирод хаанның туттуруп каан ордузу. Римден чагырыкчыларның чурттаар чери турган; шериглер база аңаа чурттап турган.

* 24:5 Тертулл бо сөстер-биле Назарет чурттуг Иисусту база Ону эдерген улусту куду көрген хөөн-биле адап турары ол.

* 24:6-8 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Ону ыдыктыг хоойлувус ёзугаар шиидер деп турдувус. Ынчалза-даа муң шериг баштыңы Лисий келгеш, ону бистиң холувустан күш-биле ушта тыртып алгаш, силерже чорудупту. Ооң буруудадыкчыларынга база силерге баарын дужаады» деп сөстерни немээн.

* 25:11 Рим хамаатыларның бир эргези болза шииткел херээн императорнуң бодунуң мурнунга сайгарып көөрүн негээри турган.

* 25:13 Агриппа биле Вереника олар бирги Ирод Агриппа хаанның ажы-төлү турган (Аж.-ч. 12:1 көр).

* 27:9 Эң чугула иудей шээр хүнү – ол үеде (күс эгезинде, Лев. 16:29-31 көр) ук черлерниң далай-суунга күштүг шуурганнар хадып эгелээр турган.

* 27:27 Адриатика далайы – ол үеде ындыг ат-биле амгы Адриатика далайындан оранчок улуг, Италияның мурнуу чүгүнде далайны адап турган.

* 28:16 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Шериг баштыңчызы хоругдаттырганнарны таңныылдар даргазынга хүлээдип берген» деп сөстерни немээн.

* 28:28-29 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Павел ынча дээрге, иудейлер аразында изиг-изиг маргышпышаан, тарай бергеннер» деп сөстерни немээн.

+ 1:1-2 Лк. 1:3

+ 1:1-2 Мк. 16:19; Лк. 24:51

+ 1:3 Мф. 28:17; Мк. 16:14; Лк. 24:15-49; Ин. 20:19-29; 1 Кор. 15:5-7

+ 1:4 Лк. 24:49
+ 1:5 Лк. 3:3
+ 1:5 Иоил 2:28
+ 1:6 Ам. 9:11; Мих. 4:8; Лк. 17:20; 19:11
+ 1:7 1 Фес. 5:1
+ 1:8 Аж.-ч. 8:1, 14
+ 1:8 Лк. 24:48-49; Мк. 16:15
+ 1:9 Мк. 16:19
+ 1:10 Дан. 7:9; 10:6; Мк. 9:3; Ин. 20:12
+ 1:11 Мф. 16:27
+ 1:12 2 Хаан. 15:30; Зах. 14:4
+ 1:13 Мф. 10:2-4; Мк. 3:17-18; Лк. 6:14-16

+ 1:14 Мк. 3:31; 6:3; Ин. 2:12; 7:3; 1 Кор. 9:5; Гал. 1:19

+ 1:16 Лк. 22:47
+ 1:16 Лк. 22:37; 24:44
+ 1:17 Ин. 6:71; 13:21
+ 1:19 Мф. 27:8
+ 1:20 Ыд. ыр. 68:26; 108:8
+ 1:22 Лк. 3:3
+ 1:22 Лк. 24:48
+ 1:23 Аж.-ч. 18:7; Кол. 4:11

+ 1:24 3 Хаан. 8:39; 1 Чыл. 28:9; 2 Чыл. 6:30; Аж.-ч. 15:8

+ 1:26 У. ч. 16:33

+ 2:1 Хост. 23:16; 34:22; Лев. 23:15; Ы. х. к. 16:9; Аж.-ч. 20:16

+ 2:3 Мф. 3:11
+ 2:4 Аж.-ч. 4:31; 13:52
+ 2:4 Лк. 24:49; Аж.-ч. 1:4-5
+ 2:11 Аж.-ч. 6:5; 13:43
+ 2:13 1 Кор. 14:23
+ 2:16 Иоил 2:28-32
+ 2:17 Иса. 32:15; 44:3; Иез. 39:29
+ 2:19 Мф. 24:30; Лк. 21:11; Ажыд. 8:7
+ 2:20 Иса. 13:10; Иез. 32:7-8; Ажыд. 6:12
+ 2:21 Рим. 10:13
+ 2:22 Ин. 3:2
+ 2:23 Лк. 22:22
+ 2:23 Лк. 23:33
+ 2:24 Лк. 24:5-6; Рим. 8:11
+ 2:25 Ыд. ыр. 15:8-11

+ 2:27 Иов 33:28; Ыд. ыр. 29:4; 48:16; 85:13; Иса. 38:17

+ 2:28 Мф. 7:14
+ 2:28 Ыд. ыр. 15:8-11; Аж.-ч. 13:35
+ 2:29 3 Хаан. 2:10; Неем. 3:16; Аж.-ч. 13:36
+ 2:30 2 Хаан. 23:2
+ 2:30 2 Хаан. 7:12-16; Ыд. ыр. 131:11
+ 2:31 Ыд. ыр. 15:10

+ 2:33 Ыд. ыр. 109:1; Мк. 16:19; Аж.-ч. 7:55-56; Рим. 8:34; Евр. 1:3

+ 2:34-35 Ыд. ыр. 109:1; Лк. 20:42-43
+ 2:37 Лк. 3:10; Аж.-ч. 16:30
+ 2:38 Мк. 1:4; Аж.-ч. 10:48
+ 2:38 Лк. 11:13; Аж.-ч. 8:15
+ 2:39 Эф. 2:13
+ 2:44 Аж.-ч. 4:32-37
+ 3:2 Аж.-ч. 14:8
+ 3:6 2 Кор. 6:10
+ 3:7 Мк. 1:31; 5:41; 9:27; Аж.-ч. 9:41
+ 3:8 Иса. 35:6; Аж.-ч. 14:10
+ 3:11 Ин. 10:23; Аж.-ч. 5:12
+ 3:13 Хост. 3:6
+ 3:13 Ин. 8:54; 17:1; 2 Пет. 1:17
+ 3:13 Лк. 23:14; Ин. 19:12
+ 3:14 Лк. 23:18
+ 3:17 Аж.-ч. 13:27; 1 Тим. 1:13
+ 3:21 Лк. 1:69-70; Рим. 1:2

+ 3:22 Ы. х. к. 18:15-16; Мф. 17:5; Аж.-ч. 7:37

+ 3:23 Лев. 23:29; Ы. х. к. 18:19
+ 3:24 1 Хаан. 3:19-20
+ 3:25 Э. д. 22:18; 26:4
+ 4:1 Мф. 22:23; Аж.-ч. 23:8
+ 4:3 Лк. 21:12
+ 4:6 Мф. 26:3; Лк. 3:2; Ин. 18:13
+ 4:7 Лк. 20:2
+ 4:8 Мк. 13:11; Аж.-ч. 6:10; 13:9
+ 4:9 Аж.-ч. 3:6-8
+ 4:11 Ыд. ыр. 117:22; Лк. 20:17; 1 Пет. 2:7
+ 4:12 Мф. 1:21
+ 4:14 Аж.-ч. 3:11
+ 4:19 Аж.-ч. 5:29
+ 4:21 Лк. 20:6; 22:2; Аж.-ч. 5:26
+ 4:24 Хост. 20:11
+ 4:26 Ыд. ыр. 2:1-2
+ 4:27 Лк. 23:1, 11; Аж.-ч. 3:13
+ 4:29 Эф. 6:19
+ 4:31 Аж.-ч. 2:4; 13:52
+ 4:32 Аж.-ч. 2:44
+ 4:34 2 Кор. 8:14
+ 4:36 Аж.-ч. 9:27; 13:2; 15:36; Гал. 2:9
+ 5:4 Эккл. 5:4-5
+ 5:12 Мк. 16:20
+ 5:12 Ин. 10:23; Аж.-ч. 3:11
+ 5:15 Мк. 6:55; Аж.-ч. 19:11-12
+ 5:17 Аж.-ч. 4:1; 23:8
+ 5:17 Мк. 15:10; Аж.-ч. 13:45
+ 5:18 Лк. 21:12; Аж.-ч. 4:3
+ 5:19 Аж.-ч. 12:7-10; 16:26
+ 5:26 Лк. 20:6; 22:2; Аж.-ч. 4:21
+ 5:27 Мф. 10:17; 26:59
+ 5:28 Аж.-ч. 4:17-18
+ 5:28 Мф. 27:25
+ 5:29 Аж.-ч. 4:19
+ 5:32 Лк. 24:48
+ 5:32 Ин. 15:26
+ 5:33 Аж.-ч. 7:54
+ 5:34 Аж.-ч. 22:3
+ 5:34 Иер. 26:17
+ 5:37 Сан. 1:2; 1 Чыл. 21:1; Лк. 2:2
+ 5:38 Ыы. 3:37
+ 5:39 Иса. 8:9-10
+ 5:41 Мф. 5:12; 1 Пет. 4:13-14; 2 Кор. 12:10
+ 6:1 Аж.-ч. 9:29
+ 6:3 1 Тим. 3:8
+ 6:5 Аж.-ч. 8:5; 21:8
+ 6:5 Аж.-ч. 2:11; 13:43
+ 6:6 1 Тим. 4:14; 5:22; 2 Тим. 1:6
+ 6:7 Аж.-ч. 12:24; 19:20
+ 6:10 Аж.-ч. 4:8
+ 6:10 Лк. 21:15
+ 6:11 3 Хаан. 21:10; Мф. 26:59
+ 6:13 Аж.-ч. 21:28
+ 6:14 Мф. 26:61; Ин. 2:19-22
+ 6:14 Мф. 5:17
+ 7:2 Э. д. 11:31; 12:4
+ 7:3 Э. д. 12:1
+ 7:4 Э. д. 11:32
+ 7:5 Э. д. 15:3; 18:10
+ 7:5 Э. д. 12:7; 13:15; 15:18
+ 7:6 Э. д. 15:13; Хост. 12:40
+ 7:7 Э. д. 15:14; Хост. 3:12
+ 7:8 Э. д. 17:9-14
+ 7:8 Э. д. 21:2-4
+ 7:8 Э. д. 25:26; 29:31-35; 30:5-24
+ 7:9 Э. д. 37:11, 28; 39:2
+ 7:10 Э. д. 41:37-43
+ 7:12 Э. д. 42:1-5
+ 7:13 Э. д. 43:1-15; 45:1-4
+ 7:14 Э. д. 45:9-10; 46:27
+ 7:15 Э. д. 46:5,
+ 7:15 Э. д. 49:33; Хост. 1:6
+ 7:16 Э. д. 50:25; Иис. 24:32
+ 7:17 Хост. 1:7,
+ 7:18 Хост. 1:8
+ 7:19 Хост. 1:10-11,
+ 7:20 Хост. 2:2-3; Евр. 11:23
+ 7:21 Хост. 2:3-10
+ 7:24 Хост. 2:11-12
+ 7:28 Хост. 2:13-14
+ 7:29 Хост. 2:15
+ 7:29 Хост. 2:22; 18:3-5
+ 7:30 Хост. 3:2
+ 7:32 Хост. 3:6
+ 7:33 Иис. 5:15
+ 7:34 Хост. 3:5, 8-10
+ 7:35 Хост. 2:14
+ 7:36 Хост. 14:27-31; Ы. х. к. 1:3; 8:2
+ 7:37 Ы. х. к. 18:15; Аж.-ч. 3:22
+ 7:38 Хост. 19:3; Ы. х. к. 5:27
+ 7:39 Хост. 16:3; Сан. 11:4-6
+ 7:40 Хост. 32:1,
+ 7:41 Хост. 32:4-6; Иса. 2:8
+ 7:42 Ы. х. к. 4:19; Ыд. ыр. 80:13
+ 7:43 3 Хаан. 11:5-7; 4 Хаан. 23:13
+ 7:43 Ам. 5:25-27
+ 7:44 Хост. 38:21; Ажыд. 15:5
+ 7:44 Хост. 25:40
+ 7:45 Иис. 3:14-17
+ 7:45 Иис. 3:10
+ 7:46 Ыд. ыр. 88:20-21
+ 7:46 2 Хаан. 7:1-2; 3 Хаан. 8:17
+ 7:47 3 Хаан. 6:1-38
+ 7:48 3 Хаан. 8:27; Аж.-ч. 17:24
+ 7:50 Иса. 66:1-2
+ 7:51 Хост. 32:9; Ы. х. к. 10:16
+ 7:51 Ы. х. к. 10:16; Иер. 4:4; 9:26
+ 7:51 Иса. 63:10
+ 7:51 Мал. 3:6

+ 7:52 3 Хаан. 18:4; 2 Чыл. 24:21; Иер. 2:30; Мф. 23:37

+ 7:53 Ы. х. к. 33:2; Гал. 3:19; Евр. 2:2

+ 7:54 Аж.-ч. 5:33

+ 7:55 Хост. 24:16; Иса. 6:1; Ыд. ыр. 109:1; Мк. 16:19

+ 7:56 Мк. 1:10

+ 7:56 Ыд. ыр. 109:1; Дан. 7:13; Мк. 16:19; Аж.-ч. 7:56; Евр. 1:3

+ 7:58 Лев. 24:14-16; Сан. 15:35-36; 3 Хаан. 21:13

+ 7:58 Аж.-ч. 8:1; 22:20
+ 7:59 Ыд. ыр. 30:6; Лк. 23:46
+ 7:60 Лк. 22:41
+ 7:60 Лк. 23:34
+ 8:1 Аж.-ч. 22:20
+ 8:1 Ин. 16:2
+ 8:1 Мф. 10:23
+ 8:3 Гал. 1:13; 1 Кор. 15:9; Флп. 3:6
+ 8:4 Мк. 4:14; Аж.-ч. 11:19
+ 8:5 Аж.-ч. 6:5; 21:8
+ 8:7 Лк. 4:35; Мк. 16:17-18
+ 8:13 Мф. 28:19; Аж.-ч. 16:33; 18:8
+ 8:14 Аж.-ч. 1:8
+ 8:15 Аж.-ч. 2:38
+ 8:16 Мф. 28:19; Аж.-ч. 19:5
+ 8:16 Аж.-ч. 10:44; 11:15
+ 8:17 Аж.-ч. 9:17; 19:6
+ 8:22 Дан. 4:24; 2 Тим. 2:25
+ 8:24 Хост. 8:8
+ 8:25 Ин. 4:39
+ 8:26 Аж.-ч. 5:19; 10:4; 11:13; 12:7; 27:23
+ 8:27 Иер. 38:7
+ 8:29 Аж.-ч. 10:19
+ 8:31 Рим. 10:14
+ 8:33 Иса. 53:7-8
+ 8:35 Лк. 24:27
+ 8:39 4 Хаан. 2:16; Иез. 3:12; 8:3
+ 8:40 Иис. 13:3
+ 9:1 Аж.-ч. 8:3
+ 9:1 Ин. 16:2
+ 9:3 Аж.-ч. 22:6-11; 26:12-18
+ 9:7 Дан. 10:7
+ 9:10 Аж.-ч. 22:12
+ 9:10 Э. д. 22:1
+ 9:11 Аж.-ч. 21:39; 22:3
+ 9:15 Рим. 1:5; Гал. 1:15-16; 1 Тим. 2:7
+ 9:15 Иер. 1:4-5
+ 9:16 Аж.-ч. 20:23; 1 Фес. 3:3
+ 9:17 Аж.-ч. 8:17; 19:6
+ 9:19 Гал. 1:17
+ 9:21 Гал. 1:13,
+ 9:22 1 Тим. 1:12
+ 9:22 Аж.-ч. 18:28
+ 9:23 Аж.-ч. 20:3; 23:30

+ 9:25 Иис. 2:15; 1 Хаан. 19:12; 2 Кор. 11:32-33

+ 9:27 Аж.-ч. 4:36; 13:2; 15:36; Гал. 2:9; 1 Кор. 9:6

+ 9:27 Гал. 1:18-19
+ 9:29 Аж.-ч. 6:1
+ 9:30 Аж.-ч. 11:25
+ 9:34 Аж.-ч. 3:6
+ 9:36 Иис. 19:46
+ 9:36 Ин. 13:14; 1 Тим. 2:10; 5:10
+ 9:40 Мф. 9:25
+ 9:40 Аж.-ч. 28:8; Иак. 5:16
+ 9:41 Мк. 1:31; 5:41; 9:27; Аж.-ч. 3:7
+ 10:2 Мф. 8:10; Лк. 7:4-5
+ 10:3 Аж.-ч. 3:1
+ 10:4 Аж.-ч. 8:26
+ 10:4 Ажыд. 8:4
+ 10:6 Аж.-ч. 9:43
+ 10:9 Аж.-ч. 11:5-14
+ 10:14 Лев. 11:2; Ы. х. к. 14:3; Иез. 4:14

+ 10:15 Мк. 7:15-16; Рим. 14:14; 1 Тим. 4:4; Тит. 1:15

+ 10:19 Аж.-ч. 8:29
+ 10:22 Лк. 7:4-5
+ 10:25 Дан. 2:46; Аж.-ч. 16:29
+ 10:26 Ажыд. 19:10; 22:8-9
+ 10:28 Ин. 4:9; 18:28
+ 10:34 Ы. х. к. 10:17; Рим. 2:11; 10:12
+ 10:35 Иса. 64:5; Рим. 10:12
+ 10:36 Иса. 52:7
+ 10:37 Мк. 1:14
+ 10:38 Мф. 3:16; Ин. 1:32-33
+ 10:38 Мф. 4:24; Лк. 13:16

+ 10:42 Ин. 5:22; Аж.-ч. 17:31; 1 Пет. 4:5; 2 Тим. 4:1

+ 10:43 Лк. 24:27; Рим. 3:21
+ 10:46 Мк. 16:17; 1 Кор. 12:10
+ 10:47 Аж.-ч. 2:4
+ 10:48 Аж.-ч. 2:38
+ 11:2 Аж.-ч. 15:1; Гал. 2:12
+ 11:3 Лк. 15:2; Гал. 2:12
+ 11:5 Аж.-ч. 10:9-32
+ 11:9 Мк. 7:19; Аж.-ч. 10:15
+ 11:12 Аж.-ч. 15:9
+ 11:13 Аж.-ч. 8:26
+ 11:15 Аж.-ч. 10:44
+ 11:16 Аж.-ч. 1:5
+ 11:17 Аж.-ч. 2:38
+ 11:19 Аж.-ч. 8:1
+ 11:22 Аж.-ч. 4:36; 9:27; 13:1
+ 11:24 Аж.-ч. 6:5
+ 11:25 Аж.-ч. 9:30
+ 11:27 Аж.-ч. 13:1; 15:32
+ 11:28 Аж.-ч. 21:10
+ 11:28 Мф. 24:7
+ 11:28 Аж.-ч. 18:2
+ 12:2 Лк. 5:10
+ 12:2 Мк. 10:39
+ 12:3 Хост. 12:15
+ 12:4 Лк. 22:33
+ 12:5 2 Кор. 1:11; Эф. 6:18
+ 12:7 Аж.-ч. 8:26
+ 12:7 Аж.-ч. 16:26
+ 12:10 Аж.-ч. 5:19; 16:26
+ 12:11 Ыд. ыр. 33:7; 90:11; 2 Кор. 1:10

+ 12:12 Аж.-ч. 13:5; 15:37; 1 Пет. 5:13; Кол. 4:10; 2 Тим. 4:11; Флм. 1:24

+ 12:15 Мф. 18:10-11; Евр. 1:14

+ 12:17 Аж.-ч. 15:13; 21:18; Иак. 1:1; Гал. 1:19; 2:9

+ 12:23 Дан. 5:23; Ажыд. 16:9
+ 12:23 2 Хаан. 24:16; 4 Хаан. 19:35
+ 12:24 Аж.-ч. 6:7; 19:20
+ 12:25 Аж.-ч. 11:29-30
+ 12:25 Аж.-ч. 12:12
+ 13:1 Аж.-ч. 11:27
+ 13:1 Аж.-ч. 4:36; 11:22
+ 13:1 Лк. 3:1
+ 13:2 Лк. 2:37
+ 13:2 Рим. 1:1; Гал. 1:15
+ 13:5 Аж.-ч. 12:12; 15:37; Кол. 4:10
+ 13:6 Мф. 7:15
+ 13:9 Аж.-ч. 4:8; 6:10
+ 13:13 Аж.-ч. 15:38
+ 13:15 Лк. 8:41; Аж.-ч. 18:8
+ 13:17 Хост. 1:7; 12:51
+ 13:18 Хост. 16:35; Ыд. ыр. 94:10
+ 13:18 Ы. х. к. 9:7
+ 13:19-20 Ы. х. к. 7:1
+ 13:19-20 Иис. 14:1
+ 13:19-20 Башт. 2:16; 3:9; 1 Хаан. 12:11
+ 13:21 1 Хаан. 8:5
+ 13:21 1 Хаан. 9:1; 10:1; 13:1
+ 13:22 1 Хаан. 15:23

+ 13:22 1 Хаан. 13:14; Ыд. ыр. 88:20-21; Иса. 44:28

+ 13:24 Лк. 3:3
+ 13:25 Лк. 3:16; Ин. 1:20,
+ 13:27 Аж.-ч. 3:17
+ 13:27 Лк. 24:26-27
+ 13:28 Лк. 23:23
+ 13:29 Лк. 23:53
+ 13:30 Лк. 24:6
+ 13:31 Аж.-ч. 1:3
+ 13:31 Лк. 24:48
+ 13:32-33 Ыд. ыр. 2:7; Евр. 1:5; 5:5
+ 13:34 Рим. 6:9
+ 13:34 Иса. 55:3
+ 13:35 Ыд. ыр. 15:10; Аж.-ч. 2:27
+ 13:36 3 Хаан. 2:10; Аж.-ч. 2:29
+ 13:38 Мф. 1:21; 1 Ин. 2:12
+ 13:39 Рим. 3:20; Гал. 2:16; 3:11
+ 13:39 Иса. 53:11; Рим. 3:28
+ 13:40-41 Авв. 1:5
+ 13:43 Аж.-ч. 2:11; 6:5
+ 13:45 Аж.-ч. 5:17
+ 13:46 Аж.-ч. 4:30; Эф. 6:19
+ 13:46 Мф. 10:11; 22:8; Ажыд. 3:4
+ 13:46 Мк. 12:9; Аж.-ч. 18:6
+ 13:47 Иса. 49:6; Аж.-ч. 26:23
+ 13:50 1 Фес. 2:15
+ 13:51 Мф. 10:14; Мк. 6:11; Лк. 9:5
+ 13:52 Аж.-ч. 2:4; 4:31
+ 14:1 Аж.-ч. 13:5
+ 14:3 Аж.-ч. 4:30; Эф. 6:19
+ 14:4 Мф. 10:34; Лк. 12:51
+ 14:6 Мф. 10:23
+ 14:8 Аж.-ч. 3:2
+ 14:9 Мф. 9:2
+ 14:10 Иса. 35:6; Аж.-ч. 3:8
+ 14:11 Аж.-ч. 28:6
+ 14:13 Дан. 2:46
+ 14:14 Сан. 14:6; Мк. 14:63
+ 14:15 Хост. 20:11
+ 14:15 1 Фес. 1:9
+ 14:16 Мих. 4:5
+ 14:17 Лев. 26:4; Мф. 5:45
+ 14:17 Ыд. ыр. 103:15
+ 14:19 2 Кор. 11:25
+ 14:22 Кол. 1:23

+ 14:22 Ин. 15:20; 1 Пет. 2:21; 5:9; 1 Фес. 3:3; 2 Тим. 3:12

+ 14:23 Аж.-ч. 13:2
+ 14:23 Аж.-ч. 20:32
+ 14:26 Аж.-ч. 13:3
+ 15:1 Лев. 12:3
+ 15:2 Гал. 5:2
+ 15:7 Аж.-ч. 10:20

+ 15:8 3 Хаан. 8:39; 1 Чыл. 28:9; 2 Чыл. 6:30; Аж.-ч. 1:24

+ 15:8 Аж.-ч. 10:44, 47
+ 15:9 Аж.-ч. 11:12
+ 15:9 Ыд. ыр. 50:12
+ 15:10 Гал. 5:1
+ 15:11 Эф. 2:8; Тит. 2:11; 3:7

+ 15:13 Аж.-ч. 12:17; Иак. 1:1; Гал. 1:19; 2:9

+ 15:17-18 Ам. 9:11-12

+ 15:20 Дан. 1:8; 1 Кор. 8:1; 10:19-20; Ажыд. 2:14

+ 15:20 Лев. 3:17; 17:14; Ы. х. к. 12:23-24
+ 15:22 1 Пет. 5:12; 2 Кор. 1:19; 2 Фес. 1:1
+ 15:24 Гал. 1:7; 5:10
+ 15:28 Аж.-ч. 15:20
+ 15:32 Аж.-ч. 11:27
+ 15:35 Аж.-ч. 13:1
+ 15:37 Аж.-ч. 12:12; 13:5; Кол. 4:10
+ 15:38 Аж.-ч. 13:13
+ 15:40 Аж.-ч. 15:32

+ 16:1 Рим. 16:21; 1 Кор. 4:17; Флп. 2:19; Кол. 1:1; 1 Фес. 3:2; 2 Фес. 1:1; 1 Тим. 1:2; 2 Тим. 1:2

+ 16:3 1 Кор. 9:20; Гал. 2:3
+ 16:4 Аж.-ч. 15:28-29
+ 16:5 Аж.-ч. 6:7
+ 16:6 Аж.-ч. 18:23
+ 16:7 Флп. 1:19
+ 16:8 Аж.-ч. 20:5; 2 Кор. 2:12; 2 Тим. 4:13
+ 16:12 Флп. 1:1
+ 16:14 Лк. 24:45
+ 16:15 Аж.-ч. 11:14; 16:33-34
+ 16:17 Дан. 3:26
+ 16:18 Мк. 9:38
+ 16:21 Эзра 4:13; Эсф. 3:8
+ 16:22 2 Кор. 6:4-5; 11:23-25
+ 16:24 Иер. 20:2; 29:26
+ 16:24 1 Фес. 2:2
+ 16:25 Ыд. ыр. 41:9; 118:62
+ 16:26 Аж.-ч. 4:31
+ 16:26 Аж.-ч. 5:19; 12:7, 10
+ 16:27 3 Хаан. 20:39; Аж.-ч. 12:19
+ 16:29 Дан. 2:46; Аж.-ч. 10:25
+ 16:30 Лк. 3:10; Аж.-ч. 2:37
+ 16:31 Мк. 16:16; Рим. 10:9
+ 16:33 Аж.-ч. 11:14; 16:15
+ 16:34 Ин. 4:53; Аж.-ч. 18:8
+ 16:37 Аж.-ч. 22:25
+ 16:39 Мф. 8:34
+ 16:40 Аж.-ч. 16:14
+ 17:1 Флп. 4:16
+ 17:2 Аж.-ч. 13:5; 14:1
+ 17:3 Лк. 24:26-27
+ 17:5 1 Фес. 2:14-16
+ 17:7 Лк. 23:2
+ 17:16 2 Пет. 2:8
+ 17:19 Мк. 1:27
+ 17:24 Иса. 42:5; Мф. 11:25
+ 17:24 3 Хаан. 8:27; Аж.-ч. 7:48
+ 17:25 Ыд. ыр. 49:8-12
+ 17:25 Э. д. 2:7; Иов 33:4
+ 17:26 Э. д. 3:20
+ 17:26 Ы. х. к. 32:8
+ 17:28 Сан. 16:22; Иов 12:10
+ 17:29 Иса. 40:18-19; 46:5
+ 17:30 1 Пет. 1:14; Рим. 3:25-26; Эф. 4:18

+ 17:31 Мф. 12:36; Ин. 5:22; Аж.-ч. 10:42; 1 Пет. 4:5

+ 18:2 Рим. 16:3; 1 Кор. 16:19; 2 Тим. 4:19
+ 18:2 Аж.-ч. 11:28
+ 18:4 Аж.-ч. 13:5
+ 18:5 1 Фес. 3:6
+ 18:6 Иез. 18:13; 33:4
+ 18:6 Аж.-ч. 13:46
+ 18:8 Лк. 8:41; Аж.-ч. 13:15; 1 Кор. 1:14
+ 18:8 Ин. 4:53; Аж.-ч. 16:34
+ 18:15 Аж.-ч. 23:29
+ 18:18 Аж.-ч. 18:2
+ 18:18 Рим. 16:1
+ 18:18 Сан. 6:5,
+ 18:19 Аж.-ч. 19:1; 20:16
+ 18:21 Иак. 4:15
+ 18:23 Аж.-ч. 16:6

+ 18:24 Аж.-ч. 19:1; 1 Кор. 1:12; 3:5; 4:6; 16:12; Тит. 3:13

+ 18:25 Лк. 3:3; Аж.-ч. 19:3
+ 18:26 Аж.-ч. 4:30; Эф. 6:19
+ 18:27 1 Кор. 16:3; 2 Кор. 3:1
+ 18:28 Аж.-ч. 9:22
+ 19:1 Аж.-ч. 18:21
+ 19:3 Аж.-ч. 18:25
+ 19:4 Лк. 3:3
+ 19:4 Ин. 1:7
+ 19:5 Мф. 28:19; Аж.-ч. 8:16
+ 19:6 Аж.-ч. 8:17; 9:17
+ 19:6 Аж.-ч. 10:46
+ 19:8 Аж.-ч. 4:30; Эф. 6:19
+ 19:12 Аж.-ч. 5:15
+ 19:13 Мф. 12:27; Мк. 9:38; Лк. 9:49
+ 19:15 Лк. 4:34; Иак. 2:19
+ 19:18 Мк. 1:5; Иак. 5:16
+ 19:20 Аж.-ч. 6:7; 12:24
+ 19:21 Рим. 15:26; 1 Кор. 16:5
+ 19:21 Рим. 15:23-24
+ 19:22 Аж.-ч. 16:1
+ 19:26 Иса. 44:10-20; Иер. 10:3-6
+ 19:29 Аж.-ч. 19:29; Кол. 4:10; Флм. 1:24
+ 20:1 Аж.-ч. 19:21
+ 20:3 Аж.-ч. 9:23; 23:30
+ 20:4 Аж.-ч. 19:29

+ 20:4 Эф. 6:21; Кол. 4:7; 2 Тим. 4:12, 20; Тит. 3:12

+ 20:5 Аж.-ч. 16:8
+ 20:6 Хост. 12:15; Аж.-ч. 12:3
+ 20:7 1 Кор. 16:2; Ажыд. 1:10
+ 20:9 4 Хаан. 1:2
+ 20:10 3 Хаан. 17:21; 4 Хаан. 4:34

+ 20:16 Хост. 23:16; 34:22; Лев. 23:15; Ы. х. к. 16:9; Аж.-ч. 2:1

+ 20:18 Аж.-ч. 18:19
+ 20:18 1 Фес. 1:5
+ 20:23 Аж.-ч. 9:16; 21:33
+ 20:24 2 Тим. 4:7
+ 20:26 Ы. х. к. 8:19
+ 20:28 Ин. 21:16-17; 1 Пет. 5:2
+ 20:28 1 Пет. 1:18-19
+ 20:29 Мф. 7:15; Ин. 10:12
+ 20:30 2 Пет. 2:1; 2 Кор. 11:13; 1 Тим. 4:1
+ 20:31 Мк. 14:38
+ 20:32 Аж.-ч. 14:23
+ 20:32 1 Пет. 1:4
+ 20:33 1 Хаан. 12:3; 2 Кор. 7:2
+ 20:34 Аж.-ч. 18:3
+ 20:35 Мф. 10:8
+ 20:36 Аж.-ч. 21:5
+ 21:4 Аж.-ч. 20:23
+ 21:5 Аж.-ч. 20:36
+ 21:8 Аж.-ч. 6:5; 8:5

+ 21:9 4 Хаан. 22:14; Лк. 2:36; Аж.-ч. 2:17-18

+ 21:10 Аж.-ч. 11:28
+ 21:11 3 Хаан. 11:30; Иер. 27:2
+ 21:12 Мф. 16:21-23
+ 21:13 Аж.-ч. 20:24; Флп. 2:17
+ 21:18 Аж.-ч. 12:17; Иак. 1:1
+ 21:20 Рим. 10:2
+ 21:21 Рим. 2:28-29; 1 Кор. 7:19
+ 21:23 Сан. 6:2-5,
+ 21:24 Аж.-ч. 18:18
+ 21:25 Аж.-ч. 15:29
+ 21:26 Сан. 6:9-12
+ 21:28 Аж.-ч. 6:13
+ 21:28 Иез. 44:7
+ 21:29 Аж.-ч. 20:4
+ 21:33 Аж.-ч. 20:23; 21:11
+ 21:34 Аж.-ч. 19:32
+ 21:39 Аж.-ч. 9:11; 22:3
+ 22:3 Аж.-ч. 9:11; 21:39
+ 22:3 Аж.-ч. 5:34
+ 22:3 Флп. 3:6
+ 22:4 Аж.-ч. 8:3
+ 22:5 Аж.-ч. 9:1-2
+ 22:6 Аж.-ч. 9:3-6; 26:12-18
+ 22:12 Аж.-ч. 9:17
+ 22:15 Аж.-ч. 9:15
+ 22:16 Аж.-ч. 9:18
+ 22:17-18 Аж.-ч. 9:26
+ 22:20 Аж.-ч. 7:58
+ 22:25 Аж.-ч. 16:37

+ 23:1 1 Кор. 4:4; 2 Кор. 1:12; 2 Тим. 1:3; Евр. 13:18

+ 23:2 Аж.-ч. 24:1
+ 23:2 3 Хаан. 12:24
+ 23:3 Ы. х. к. 25:1-2
+ 23:4 Ин. 18:22
+ 23:5 Хост. 22:28
+ 23:6 Аж.-ч. 4:1
+ 23:6 Флп. 3:5
+ 23:6 1 Кор. 15:13
+ 23:8 Мф. 22:23; Лк. 20:27
+ 23:9 Ин. 12:29
+ 23:11 Аж.-ч. 27:23
+ 23:24 Аж.-ч. 24:3; 25:14
+ 23:27 Аж.-ч. 21:32-33; 22:27
+ 23:28 Аж.-ч. 22:30
+ 23:29 Аж.-ч. 18:15
+ 23:30 Аж.-ч. 9:23; 20:3
+ 23:34 Аж.-ч. 21:39
+ 24:1 Аж.-ч. 23:2
+ 24:5 Лк. 23:2
+ 24:6-8 Аж.-ч. 21:27-29
+ 24:15 Дан. 12:2; Ажыд. 20:6,
+ 24:16 Аж.-ч. 23:1; Евр. 13:18
+ 24:17 Рим. 15:25-28; 1 Кор. 16:1; Гал. 2:10
+ 24:18 Аж.-ч. 21:26
+ 24:21 Аж.-ч. 23:6
+ 24:25 Аж.-ч. 17:32
+ 25:3 Аж.-ч. 23:12
+ 25:10 Рим. 13:1
+ 25:12 Аж.-ч. 23:11
+ 25:19 Аж.-ч. 18:15; 23:29
+ 25:24 Аж.-ч. 22:22
+ 25:25 Лк. 23:14; Аж.-ч. 23:29
+ 26:1 Ыд. ыр. 118:46; Мф. 10:18; Аж.-ч. 9:15
+ 26:4 Гал. 1:13
+ 26:5 Аж.-ч. 23:6; Флп. 3:5
+ 26:7 Мф. 19:28; Иак. 1:1
+ 26:8 1 Кор. 5:12
+ 26:9 Ин. 16:2; 1 Тим. 1:13
+ 26:10 Аж.-ч. 8:3
+ 26:11 Аж.-ч. 9:1
+ 26:12 Аж.-ч. 9:3-6; 22:6-11
+ 26:18 Иса. 35:5; 42:7
+ 26:18 Евр. 2:14-15
+ 26:20 Аж.-ч. 9:20
+ 26:21 Аж.-ч. 21:27, 30
+ 26:23 1 Кор. 15:20; Кол. 1:18; Ажыд. 1:5
+ 26:23 Иса. 42:6; 49:6; Аж.-ч. 13:47
+ 26:29 Аж.-ч. 21:33
+ 26:31 Аж.-ч. 23:29
+ 26:32 Аж.-ч. 25:12
+ 27:1 Аж.-ч. 25:12
+ 27:2 Аж.-ч. 19:29
+ 27:6 Аж.-ч. 28:11
+ 27:14 Мк. 4:37
+ 27:18 Иона 1:5
+ 27:23 Аж.-ч. 8:26
+ 27:24 Аж.-ч. 23:11
+ 27:26 Аж.-ч. 28:1

+ 27:34 1 Хаан. 14:45; 2 Хаан. 14:11; 3 Хаан. 1:52; Лк. 21:18

+ 27:35 Мф. 15:36
+ 27:43 Аж.-ч. 27:3
+ 28:5 Ыд. ыр. 90:13; Мк. 16:18; Лк. 10:19
+ 28:6 Аж.-ч. 14:11
+ 28:8 Аж.-ч. 9:40; Иак. 5:16
+ 28:11 Аж.-ч. 27:6
+ 28:18 Аж.-ч. 23:29; 26:31-32
+ 28:23 Лк. 24:27
+ 28:25 Мф. 15:7

+ 28:27 Иса. 6:9-10; Мф. 13:15; Мк. 4:12; Ин. 12:40

+ 28:28-29 Иса. 40:5; Лк. 3:6

+ 28:31 Аж.-ч. 4:29; Эф. 6:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Ажыл-чорудулга

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ